การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีขอบเขตในนันทนาการชุมชนไทย: กลไกสนับสนุนการดำเนินงานและธรรมาภิบาลข้อมูลระดับชุมชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ท่ามกลางสังคมสูงวัยและการเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัล นันทนาการชุมชนได้เปลี่ยนบทบาทสู่กลไกส่งเสริมสุขภาวะแบบองค์รวม ทว่าองค์ความรู้ที่บูรณาการปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ากับนันทนาการชุมชนในมิติความเป็นมนุษย์ วัฒนธรรม และจริยธรรมยังมีจากัด บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ช่องว่างและข้อจำกัดของการใช้ AI ในนันทนาการชุมชนไทย 2) สังเคราะห์บทบาทของ AI ในการสนับสนุนบุคลากร และ 3) เสนอแนวทางการประยุกต์ใช้ AI เพื่อพัฒนานันทนาการชุมชน โดยใช้วิธีสังเคราะห์เอกสารวิชาการแบบสหสาขา ผลการศึกษาพบว่า ช่องว่างสำคัญคือการขาดแนวทางบูรณาการระหว่างเทคโนโลยี บุคลากร ชุมชน และความหมายของกิจกรรม รวมถึงปัญหาความเหลื่อมล้าทางดิจิทัลและข้อจากัดของบุคลากร บทความนี้จึงเสนอให้ AI ทำหน้าที่เป็น "กลไกสนับสนุน" ภายใต้หลักการมนุษย์อยู่ในวงจรการตัดสินใจ (Human-in-the-loop) โดยใช้ AI จัดการงานที่มีขอบเขตชัดเจน เช่น การวิเคราะห์ความต้องการและติดตามการมีส่วนร่วม ขณะที่บุคลากรและชุมชนยังคงอำนาจในการตีความและตัดสินใจขั้นสุดท้าย สำหรับแนวทางการประยุกต์ใช้ AI ควรเริ่มต้นจากมนุษย์และบริบทชุมชนเป็นศูนย์กลาง เชื่อมโยงความสามารถเชิงหน้าที่ การมีส่วนร่วมของคนทุกวัย และวัฒนธรรมท้องถิ่น ควบคู่กับการกำกับดูแลด้วยจริยธรรมและธรรมาภิบาลข้อมูลระดับชุมชน เพื่อให้ AI ช่วยยกระดับสุขภาวะชุมชนและการทำงานของบุคลากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ความหมายทางวัฒนธรรม และอำนาจการตัดสินใจของชุมชน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
##default.contextSettings.thaijo.licenseTerms##เอกสารอ้างอิง
An, R., Shen, J., Wang, J., & Yang, Y. (2024). A scoping review of methodologies for applying artificial intelligence to physical activity interventions. Journal of Sport and Health Science, 13(3), 428-441. https://doi.org/10.1016/j.jshs.2023.09.010
Aroogh, M. D., & Shahboulaghi, F. M. (2020). Social participation of older adults: A concept analysis. International journal of community based nursing and midwifery, 8(1), 55 - 72. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2019.82222.1055
Bertrand, J. K., McNeely, M. L., Bates, J., Joy, J., Kanani, J., Ezeugwu, V. E., & Tandon, P. (2026). Validation of a markerless motion capture app for automated scoring of sit-to-stand, timed up and go, and short physical performance battery tests in adults with chronic disease. PLOS Digital Health, 5(1), e0001172. https://doi.org/10.1371/journal.pdig.0001172
Cho, H., Oh, O., Greene, N., Gordon, L., Morgan, S., Walke, L., & Demiris, G. (2025). Engagement of older adults in the design, implementation, and evaluation of artificial intelligence systems for aging: a scoping review. The Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 80(5), glaf024. https://doi.org/10.1093/gerona/glaf024
Fetterman, D. M. (2002). 2001 INVITED ADDRESS: Empowerment evaluation: building communities of practice and a culture of learning. American journal of community psychology, 30(1), 89-102. https://doi.org/10.1023/A:1014324218388
Gonnord, T., Clarys, D., Boucard, G., & Esnard, C. (2023). Positive impact of social relationships fostered by physical and/or cognitive group activity on older people’s quality of life: PRISMA systematic review. Frontiers in Psychology, 14, 1166072. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1166072
González-Castro, A., Leirós-Rodríguez, R., Prada-García, C., & Benítez-Andrades, J. A. (2024). The applications of artificial intelligence for assessing fall risk: systematic review. Journal of medical internet research, 26, e54934. https://doi.org/10.2196/54934
Hassani, F., & Afazeli, Z. (2024). Be More Active with Traditional Games: Traditional Review. Turkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 16(1), 119-128. https://doi.org/10.5336/sportsci.2023-99764
Hwang, S., Byun, H., & Yi, E. S. (2025). Understanding older adults’ intention to adopt digital leisure services: The role of psychosocial factors and AI-based prediction models. Healthcare, 13(7), 785. https://doi.org/10.3390/healthcare13070785
Iso-Ahola, S. E., & Baumeister, R. F. (2023). Leisure and meaning in life. Frontiers in psychology, 14, 1074649. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1074649
Jobin, A., Ienca, M., & Vayena, E. (2019). The global landscape of AI ethics guidelines. Nature machine intelligence, 1(9), 389-399. https://doi.org/10.1038/s42256-019-0088-2
Jung, J., You, J., & Kim, D. (2025). Effective but sustainable? A case of a digital literacy program for older adults. Education and Information Technologies, 30(10), 13309-13330. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13364-4
Khan, S., Webster, S., Puxty, J., & Robertson, M. (2026). Key challenges and barriers to digital literacy for older adults: Scoping review. JMIR aging, 9, e80647. https://doi.org/10.2196/80647
Kokorelias, K. M., McMurray, J., Chu, C., Astell, A., Grigorovich, A., Kontos, P., ... & Iaboni, A. (2024). Technology-enabled recreation and leisure programs and activities for older adults with cognitive impairment: Rapid scoping review. JMIR neurotechnology, 3, e53038. https://doi.org/10.2196/53038
Koo, C., Xiang, Z., Gretzel, U., & Sigala, M. (2021). Artificial intelligence (AI) and robotics in travel, hospitality and leisure. Electronic markets, 31(3), 473–476. https://doi.org/10.1007/s12525-021-00494-z
Kumar, J. (2025). Unlocking the power of play: exploring the benefits of traditional games for adapted sports in people with cerebral palsy: a scoping review. Physiotherapy Quarterly, 33(1), 27-36. https://doi.org/10.5114/pq/177416
Kuykendall, L., Tay, L., & Ng, V. (2015). Leisure engagement and subjective well-being: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 141(2), 364–403. https://doi.org/10.1037/a0038508
Lam, W. W., Tang, Y. M., & Fong, K. N. (2023). A systematic review of the applications of markerless motion capture (MMC) technology for clinical measurement in rehabilitation. Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation, 20(1), 57. https://doi.org/10.1186/s12984-023-01186-9
Mansfield, L., Kay, T., Anokye, N., & Fox-Rushby, J. (2018). A qualitative investigation of the role of sport coaches in designing and delivering a complex community sport intervention for increasing physical activity and improving health. BMC Public Health, 18(1), 1196. https://doi.org/10.1186/s12889-018-6089-y
Mathunjwa, M. L., Ndlovu, P. B., Mazibuko, S., Mukoma, G. G., & Avramov, D. (2025). Indigenous games and physical activity for preventing non-communicable diseases in African communities: a public health perspective. Frontiers in Sports and Active Living, 7, 1674875. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1674875
Merrells, J., Buchanan, A., & Waters, R. (2018). The experience of social inclusion for people with intellectual disability within community recreational programs: A systematic review. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 43(4), 381-391. https://doi.org/10.3109/13668250.2017.1283684
Monteiro, J. M., Gonçalves, R., Bastos, A., & Barbosa, M. R. (2024). Social engagement and wellbeing in late life: A systematic review. Ageing & Society, 1-28. https://doi.org/10.1017/S0144686X24000011
Muller, S. H., van Delden, J. J., van Thiel, G. J., & Hypermarker Consortium. (2025). Towards responsible surveillance in preventive health data-AI research. PLOS Digital Health, 4(12), e0001146. https://doi.org/10.1371/journal.pdig.0001146
Ong, C. H., Pham, B. L., Levasseur, M., Tan, G. R., & Seah, B. (2024). Sex and gender differences in social participation among community-dwelling older adults: a systematic review. Frontiers in Public Health, 12, 1335692. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1335692
Parlakyıldız, S., & Avan, S. K. (2024). Artificial Intelligence and the Internet of Things in Recreation: A Systematic Literature Review. Journal of Sport Sciences Research, 9(3), 374-388. https://doi.org/10.25307/jssr.1516895
Petersen, C. B., Bekker-Jeppesen, M., Aadahl, M., & Lau, C. J. (2021). Participation in recreational activities varies with socioeconomic position and is associated with self-rated health and well-being. Preventive medicine reports, 24, 101610. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2021.101610
Punnanan, C. (2026). Examining Local Governments Readiness and Transformation for AI Adoption: A Qualitative Case Study Approach in Public Administration. Digital Government: Research and Practice, 7(2), 1-16. https://doi.org/10.1145/3801557
Rahwan, I. (2018). Society-in-the-loop: programming the algorithmic social contract. Ethics and information technology, 20(1), 5-14. https://doi.org/10.1007/s10676-017-9430-8
Robru, K., Setthasuravich, P., Pukdeewut, A., & Wetchakama, S. (2024). Internet use for health-related purposes among older People in Thailand: An analysis of nationwide cross-sectional data. In Informatics, 11(3), 55. https://doi.org/10.3390/informatics11030055
Roggio, F., Trovato, B., Sortino, M., & Musumeci, G. (2024). A comprehensive analysis of the machine learning pose estimation models used in human movement and posture analyses: A narrative review. Heliyon, 10(21), e39977. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e39977
Rudnicka, E., Napierała, P., Podfigurna, A., Męczekalski, B., Smolarczyk, R., & Grymowicz, M. (2020). The World Health Organization (WHO) approach to healthy ageing. Maturitas, 139, 6-11. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2020.05.018
Salloch, S., & Eriksen, A. (2024). What are humans doing in the loop? Co-reasoning and practical judgment when using machine learning-driven decision aids. The American Journal of Bioethics, 24(9), 67-78. https://doi.org/10.1080/15265161.2024.2353800
Samakphol, S., Pummuang, S., Chindapuk, T., Sukdee, N., & Tongterm, T. (2026). Efficacy of a culturally contextualized recreation program using northeastern Thai Folk Plays on executive functions in primary school students. Retos: nuevas tendencias en educación física, deporte y recreación, (74), 980-992. https://doi.org/10.47197/retos.v74.118088
Shi, Z., Du, X., Li, J., Hou, R., Sun, J., & Marohabutr, T. (2024). Factors influencing digital health literacy among older adults: a scoping review. Frontiers in public health, 12, 1447747. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1447747
Stamate, A., Marzan, M. D., Velciu, M., Paul, C., & Spiru, L. (2024). Advancing user-centric design and technology adoption for aging populations: a multifaceted approach. Frontiers in Public Health, 12, 1469815. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1469815
Tcymbal, A., Abu-Omar, K., Hartung, V., Busskamp, A., Comito, C., Rossmann, C., Meinzinger, D., & Reimers, A. K. (2022). Interventions simultaneously promoting social participation and physical activity in community living older adults: A systematic review. Frontiers in public health, 10, 1048496. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1048496
Thiyagarajan, J.A, Mikton, C., Harwood, R. H., Gichu, M., Gaigbe-Togbe, V., Jhamba, T., Pokorna, D., Stoevska, V., Hada, R., Steffan, G.S., Liena, A., Eileen Rocard, E., & Diaz, T. (2022). The UN Decade of healthy ageing: strengthening measurement for monitoring health and wellbeing of older people. Age and ageing, 51(7), afac147. https://doi.org/10.1093/ageing/afac147
Thonglong, T., Supwirapakorn, W., Singnoy, C., & Julvanichpong, T. (2025). The efficiency of thai folk performance exercise program on health-physical fitness and balance in older adults. Retos, 71, 780-787. https://doi.org/10.47197/retos.v71.117299
Tipayalai, K., Chittavimongkhon, N., & Sattayanurak, P. (2026). Not over the Hill: Exploring the digital divide among vulnerable older adults in Thailand. Journal of Aging & Social Policy, 1-30. https://doi.org/10.1080/08959420.2026.2630920
UNESCO. (2022). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/ 48223/pf0000381137
UNESCO. (n.d.). Traditional sports and games. https://www.unesco.org/en/sport-and-anti-doping/traditional-sports-and-games
Wang, C. M., Shao, C. H., & Lin, Y. C. (2025). Design of an Interactive Exercise and Leisure System for the Elderly Integrating Artificial Intelligence and Motion-Sensing Technology. Sensors, 25(7), 2315. https://doi.org/10.3390/s25072315
Willis, C., Girdler, S., Thompson, M., Rosenberg, M., Reid, S., & Elliott, C. (2017). Elements contributing to meaningful participation for children and youth with disabilities: a scoping review. Disability and rehabilitation, 39(17), 1771-1784. https://doi.org/10.1080/09638288.2016.1207716
World Health Organization. (2021). Ethics and governance of artificial intelligence for health: WHO guidance. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240029200
