Journal of Health Systems Research

Corrigendum - Factors Associated with Body Mass Index of Thai Children Aged 6-18 Years, published in Journal of Health Systems Research Vol. 19 No. 1 January-March 2025

2025-12-26T18:39:28+07:00

เรียน บรรณาธิการวารสารวิจัยระบบสาธารณสุข

ข้าพเจ้า อ.ดร.นงนุช จินดารัตนาภรณ์ และนางสาวสลักจิต ชื่นชม ในฐานะผู้เขียนบทความเรื่อง ปัจจัยที่มี ความสัมพันธ์กับดัชนีมวลกายของเด็กไทยอายุ 6-18 ปี ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิจัยระบบสาธารณสุข ปีที่ 19 ฉบับที่ 1 มกราคม-มีนาคม 2568 https://he04.tci-thaijo.org/index.php/j_hsr/article/view/2773

ขอเรียนแจ้ง เพื่อขอแก้ไขรายละเอียดในตารางที่ 2 และเนื้อหาในบทความ 1 ย่อหน้าที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากมีการเรียงประเภทอาหารผิดพลาด จึงขอแก้ไขข้อความตามเอกสารที่แนบมาพร้อมนี้ เพื่อให้ข้อมูลมีความถูกต้องและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยการแก้ไขนี้ไม่ส่งผลต่อการตีความหรือข้อสรุปของงานวิจัย ซึ่งมี รายละเอียดขอปรับแก้ดังแสดงด้านล่างนี้

จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา และขอขอบพระคุณเป็นอย่างสูงมา ณ โอกาสนี้

ขอแสดงความนับถือ

อ.ดร.นงนุช จินดารัตนาภรณ์ ผู้รับผิดชอบบทความ

นางสาวสลักจิต ชื่นชม ผู้เขียนรอง

1. ข้อความเดิม ย่อหน้าแรกในวารสารหน้าที่ 27

พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีปริมาณไขมัน น้ำตาลและโซเดียมสูงของเด็กไทยอายุ 6 -18 ปี ใน 1 สัปดาห์ที่ผ่านมา พบว่า ร้อยละ 92.5 ของกลุ่มตัวอย่างบริโภคอาหารกึ่งสำเร็จรูปมากที่สุด รองลงมาคือ นมรส หวานจัด โยเกิร์ต คิดเป็นร้อยละ 89.5 และเครื่องดื่มที่มีรสหวาน (ร้อยละ 79.3) ตามลำดับ (Table 2)

ข้อความใหม่

พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีปริมาณไขมัน น้ำตาลและโซเดียมสูงของเด็กไทยอายุ 6-18 ปี ใน 1 สัปดาห์ที่ผ่านมา พบว่า ร้อยละ 92.5 ของกลุ่มตัวอย่างบริโภคขนมขบเคี้ยวมากที่สุด รองลงมาคือ เครื่องดื่มที่มีรสหวาน คิดเป็นร้อยละ 89.5 และอาหารกึ่งสำเร็จรูป (ร้อยละ 79.3) (Table 2)

2. ตารางเดิม ในวารสารหน้าที่ 26

Table 2 The consumption behavior of Thai children aged 6-18 years regarding foods high in fat, sugar, and sodium

[ ตารางเดิม และตารางใหม่ แสดงใน pdf file ]

Artificial Intelligence and Futuristic Value-Based Health System

2025-12-26T18:17:39+07:00

คุณค่าของระบบสุขภาพไทยในอนาคตนั้น หากต้องการจะฟังเสียงผู้ป่วยหรือประชาชนอย่างเป็นระบบ เราสามารถเรียนรู้ได้จากวรรณกรรมต่างประเทศโดยใช้คำค้นสำคัญ คือ “patient-reported” ซึ่งคำตอบที่ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI: artificial intelligence) สร้างออกมาจะเป็น patient-reported experience measure (PREM), patient-reported outcome measure (PROM) หากค้นลึกลงไปอีกว่า มีประเทศใดทำการสำรวจตัวชี้วัดที่ผู้ป่วยรายงานอย่างจริงจัง พบว่าเกือบครึ่ง (18/38) ของประเทศสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organization for Economic and Cooperation Development, OECD) มีการสำรวจ PREM, PROM ควบคู่ไปกับการสำรวจผู้ให้บริการ⁽¹⁾ ทั้งนี้ ได้คำตอบที่น่าสนใจว่า เทคโนโลยีดิจิทัลซึ่งรวมถึง AI ประเภทต่างๆ จะช่วยให้สิ่งที่นักวิชาการไทยพูดถึง ระบบสุขภาพบนฐานคุณค่า หรือ value-based health care (VBHC) มานานมาก สามารถเป็นจริงได้

วลี VBHC มาจาก Michael Potter ศาสตราจารย์ของ Harvard Business School ซึ่งได้ตั้งคำถามกับระบบสุขภาพทั่วโลก โดยเฉพาะกับสหรัฐอเมริกาว่า ได้ใช้ทรัพยากรไปกับการเจ็บป่วยและมีต้นทุนการให้บริการมากกว่าการให้คุณค่าหรือไม่ โดยเฉพาะคุณค่าที่เป็นผลตอบแทนของการมีสุขภาพดี ซึ่งผู้ป่วยหรือประชาชนเป็นผู้ประเมิน Potter น่าจะเห็นว่าสิ่งที่ตนนำเสนอทำได้ยาก จึงตั้งองค์กรไม่แสวงกำไร The International Consortium for Health Outcomes Measurement (ICHOM) ตั้งแต่ปี 2012⁽²⁾ เพื่อให้เกิดระบบข้อมูลประเมินคุณค่า (value) ที่ได้จากระบบบริการสุขภาพอย่างจริงจัง ICHOM จึงมีพันธกิจสร้างชุดข้อมูลคุณค่าในสายตาผู้ให้บริการ และคุณค่าในสายตาผู้ป่วย/ประชาชน เพื่อใช้ในปฏิบัติการ VBHC บนหลักฐานเชิงประจักษ์

ปี 2023 OECD สรุปนวัตกรรมที่ระบบสุขภาพประเทศต่างๆ พยายามประยุกต์แนวคิด VBHC เป็นการจ่ายเงินจริงยังอยู่ในวงจำกัดเฉพาะกรณีโรคทางศัลยกรรมเป็นหลัก เช่น การดูแลผู้ป่วยผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก ซึ่งจ่ายเป็นชุดบูรณาการบริบาลตาม episode ของการเจ็บป่วยทั้งระยะก่อนผ่าตัด ช่วงอยู่ในโรงพยาบาลเพื่อผ่าตัด และช่วงการฟื้นฟูสภาพหลังผ่าตัดหวังเพิ่มคุณค่าให้ผู้ป่วยจะกลับมาใช้ชีวิตดังเดิมได้อย่างรวดเร็ว ส่วนกรณีการดูแลสุขภาพผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (noncommunicable diseases, NCDs) ยังไม่มีตัวอย่างของ value-based payment ที่ชัดเจน⁽³⁾

แผนที่เดินทางของ VBHC มีมิติที่ยาก แนวร่วมที่เป็น European Alliance for Value in Health ของสหภาพยุโรป จึงใช้เวลากว่า 4 ปี เพื่อจัดทำรายงานเข็มทิศของการสร้างความร่วมมือระหว่างผู้มีส่วนได้เสียในการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบสุขภาพบนฐานคุณค่า พบว่า รายงานสรุปภายหลังรับฟังความคิดเห็นต่อฉบับร่างเมื่อต้นปีนี้ยังคงให้ความสำคัญกับปัจจัยความสำเร็จ (enabler) ของ VBHC 2 ประการคือ 1. การวิจัยเพื่อสนับสนุนวิวัฒนาการ นวัตกรรม ของการรักษาพยาบาลและการป้องกันโรค 2. จัดการศึกษาฝึกอบรมให้กับผู้มีส่วนได้เสียทุกส่วนเพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง⁽⁴⁾

สถานการณ์ปัจจุบันของเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ ทั้ง generative AI, agentic AI น่าจะเป็นตัวช่วยให้ VBHC ที่คุณค่าในอนาคตกำหนดโดยผู้มีส่วนได้เสียทุกส่วนเป็นจริงได้มากขึ้น หากข้อมูลรายละเอียดระดับบุคคลได้นำมาใช้เป็นข้อมูลเรียนรู้ (learning data) ของ AI โดยสมบูรณ์ ประสบการณ์ VBHC ของประเทศสิงคโปร์⁽⁵⁾นั้น สิงคโปร์ต้องทำ PREM และ PROM อย่างเข้มข้น ผนวกเข้าไปใน electronic medical record (EMR) และต้องผ่านการรับรองจาก ICHOM ซึ่งระยะเวลาการพัฒนา VBHC ในรอบทศวรรษที่ผ่านมายังครอบคลุมกลุ่มชุดบริการได้ไม่เกินกว่า 100 ชุดบริการ โดยยังไม่มีคำตอบว่าต้องครอบคลุมร้อยละเท่าไรของบริการที่มีจึงจะถือว่าเป็น VBHC country

ถ้าประเทศไทยอยากจริงจังต่อ VBHC ควรทำแผนที่เดินทางแบบแนวร่วมสหภาพยุโรปโดยผู้มีส่วนได้เสียทั้งประชาชน/ผู้ป่วยและผู้ให้บริการในทุกกลุ่มโรคสำคัญ (ทั้งบริการผู้ป่วยผ่าตัด การดูแลผู้ป่วย NCDs จนกระทั่งการดูแลสุขภาพประชาชนในครัวเรือนและชุมชนเพื่อให้มีสุขภาพดีตามหลักเวชศาสตร์ครอบครัว ฯลฯ) ได้มีโอกาสออกแบบระบบโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง แม้การประเมินคุณค่าโดยเฉพาะประเมินคุณค่าของแพทย์ระบบสุขภาพปฐมภูมิ ในสหรัฐอเมริกาก็ทำได้ยากอย่างยิ่ง⁽⁶⁾

ผู้วางนโยบายมีบทบาทสำคัญสนับสนุนให้การใช้ AI ในงานสาธารณสุขเป็นไปอย่างมีประสิทธิผล โดยต้องวางกรอบการควบคุมที่รัดกุม (robust regulatory frameworks) ครอบคลุมวงจรการพัฒนาเทคโนโลยีทั้งการลงทุนที่ต่อเนื่องและลงทุนพัฒนากำลังคน ให้ความสำคัญต่อประเด็นความเป็นธรรมตั้งแต่การออกแบบ AI และการนำไปใช้ ต้องมองรอบด้านไปถึงกระบวนการที่มั่นใจว่าจะมีโครงสร้างพื้นฐานรองรับความต้องการข้อมูลขนาดใหญ่ที่ต้องใช้ในการทำงาน AI ประเด็นธรรมาภิบาลการใช้ข้อมูล และความปลอดภัยทาง cyber ส่งเสริมจริยธรรมของการใช้ AI โดยมีคู่มือที่ชัดเจนสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน หลักสินค้าสาธารณะและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม⁽⁷⁾

ผู้บริหารสูงสุดขององค์กร (C-suit ทั้ง chief executive officer, chief operating office, chief information officer, chief financial officer,…) มีบทบาทสำคัญต่อการเปลี่ยนระบบทำงานเพื่อรองรับการให้ AI เข้าเป็นระบบทำงานจริง สิ่งแวดล้อมเชิงอุดมคติแม้ในองค์กรภาคเอกชนก็ยังยากในการสร้างการเปลี่ยนระบบงานที่ใช้ AI รวมทั้ง process mining, process intelligence กลุ่มผู้บริหารสูงสุดขององค์กรต้องให้เป้าหมายทางธุรกิจนำการเปลี่ยนทางเทคนิค AI เพื่อให้เป้าหมายการเปลี่ยนแปลงได้ผลตอบแทนกลับคืนต่อการลงทุน (return on investment) ที่คุ้มค่าและมีหลักฐานเชิงประจักษ์โดยผู้นำ C-suit ผู้นำการเปลี่ยนแปลงเองทำการตรวจสอบอย่างเข้มข้นว่า AI สร้างผลงานที่เชื่อถือได้ ก่อนที่ “ลูกค้า” ของระบบจะขาดความไว้ใจกับเครื่องมือ AI เพราะให้ผลหลอน (hallucinations) และคลาดเคลื่อน⁽⁸⁾

การคาดการณ์คุณค่าอนาคตควรคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้วย AI เป็นระบบที่หิวพลังงาน ต้องใช้ไฟฟ้ามากเพื่อประมวลผลจากการอ่านข้อมูลขนาดใหญ่ ช่วงเครื่องประมวลผลก็เกิดความร้อนอย่างมากต้องใช้น้ำเพื่อระบายความร้อน ฉะนั้นศูนย์ข้อมูล (data center) อันเป็นสถานที่ตั้งให้ AI ทำงานตลอดเวลาที่มีชุดคำสั่งให้หาคำตอบ ต้องใช้ไฟฟ้าและน้ำปริมาณมหาศาล เกิด digital smog อันสร้างมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม⁽⁹⁾ หากไม่วางแผนความพร้อมป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมก็จะเป็นอุปสรรคลดทอนคุณค่าที่ควรจะได้รับ

An Assessment of the National Health Security Scheme: Governance and Management Perspectives

2025-08-22T16:40:47+07:00

Thailand has maintained a commitment to the universal coverage (UC) scheme for over 20 years, with the National Health Security Office (NHSO) playing a central role in driving its implementation and service delivery. Although various organizations have monitored and evaluated Thailand’s UC, research has largely focused on health outcomes and access to care, whereas assessments of the NHSO’s governance remain relatively unexplored. This study thus aimed to evaluate the NHSO’s governance, including its management of the National Health Security Fund. This evaluation applied the principal–agent theory to analyze power dynamics and accountability within the UC system. The assessment was guided by the “3E” framework: execution (practical implementation), evidence (evidence-based decision-making), and efficiency (operational performance). Key data sources included official documents, meeting records, research studies, and NHSO databases, complemented by in-depth interviews with experts and representatives from stakeholder organizations in the UC system. The findings offer insight into policy performance along with concrete recommendations for improving the governance and management of Thailand’s UC system. The evaluation of NHSO’s governance revealed that the current governance structure contradicted the intent of Sections 14 and 15 of the National Health Security Act, which emphasize checks and balances and inclusive participation. Members of both the National Health Security Board and the Quality and Standards Control Board have consecutively rotated across multiple terms, with some members concurrently serving on more than three subcommittees. This led to role overlaps between policymakers (principals) and implementers (agents), especially when individuals held dual roles at the central and regional levels. To prevent concentration of power, the study recommends introducing legal safeguards, including mandatory breaks after two consecutive terms when rotating between the main boards, limiting each member to no more than two concurrent subcommittees, and reconsidering the appointment of central board members to regional subcommittees.

Implementation of Health Literacy Promotion under the Health System Reform Plan in Thailand during 2015 to 2024: A Narrative Review

2025-09-22T12:18:32+07:00

Thailand has been continuously promoting health literacy according to the National Reform Plan on Public Health since 2015. However, there is lack of systematic collection of data on the progress and challenges in health literacy promotion. This study aimed to present an overview of the development of health literacy promotion, the changes in the health literacy levels among Thai population, and the progress of Thailand's development and promotion of health literacy from 2015 to 2024. The study reviewed documents from surveys, official documents, and various reports related to health literacy promotion. The findings show that, overall, Thailand had made continuous progress in implementing health literacy promotion. There had been developments in policies, strategic plans, action plans, manuals, and working tools, as well as national surveys and project activities at the organizational, community, and individual levels. These actions were found among other countries as well. However, several challenges remained, including systemically integrating health literacy friendly practices into the existing systems, lack of practical indicators, and relatively limited implementation outside the public health sector. The future systematic promotion of health literacy requires support from all sectors to ensure that health literacy promotion would be integrated into health systems and societal activities.

Health Literacy and Factors Associated to Health Literacy of People in Satun Province

2025-07-16T22:11:01+07:00

This cross-sectional study aimed to investigate the health literacy levels and associated factors among the people of Satun. The sample comprised 1,928 individuals aged 15 years and older. Data were collected online from June to September 2024 using the general health literacy scale for Thais (Cronbach’s alpha 0.968). Descriptive and inferential statistics, including independent t-tests, one-way ANOVA, and chi-square tests, were used for data analysis. The findings revealed that the majority of Satun residents (49.0%) exhibited a fair level of health literacy, with a mean score of 177.45 (SD = 32.24) out of 235 full score. Personal factors that were significantly associated with health literacy (p<0.05) were: place of residence (district), residential area (municipal/non-municipal), gender, age, education level, occupation, economic adequacy, and health perceptions. In contrast, marital status and the presence of chronic diseases were not found to be statistically significant factors. The findings indicated that older adults, individuals with low socioeconomic status, those with a low level of education, and residents living in non-municipal areas have a tendency to possess lower health literacy compared to other groups (p<0.05). This disparity highlights the urgent need to establish proactive policies and measures to empower lower health literate populations to effectively access, understand, and utilize health information for self-care.

A Situational Analysis and Policy Recommendations for Career Advancement System for Physical Therapists in Public Facilities under the Ministry of Public Health

2025-08-25T13:43:47+07:00

Background: The career advancement system for physical therapists in public health facilities is currently constrained by the limited positions of senior professional levels and unequal distribution. Such structural limitations have resulted in reduced motivation and restricted professional development.

Objectives: To analyze current situations and barriers in the career advancement system, to study impacts on professional development, and to develop policy recommendations.

Methods: A mixed-methods study first collected quantitative data from 363 physical therapists through stratified random sampling; and qualitative data from 40 in-depth interviews. Data were analyzed using descriptive statistics, significant difference and Spearman’s rank correlation tests.

Results: Imbalance in position distribution was found, with community hospitals having only 1.8% of senior specialist positions compared to 12.3% in tertiary hospitals (p<0.001). Main problems included limited positions (94.7%) and concentration in large hospitals (91.1%). Personal factors were significantly associated with motivation for self-development toward career advancement. Routine workload showed a negative correlation with motivation (rho = –0.1141, p < 0.05), and family responsibilities demonstrated a negative correlation as well (rho = –0.1645, p < 0.01).

Conclusions: The current system creates inequity and impacts professional development. Recommendations include restructuring position distribution, developing context-appropriate evaluation criteria, and creating alternative career pathways.

Activity-Based Costing of the Nurse Anesthetist Curriculum Faculty of Medicine Ramathibodi Hospital Academic Year 2023

2025-09-06T08:15:28+07:00

This study aimed to examine the actual costs in the production of nurse anesthetists at the Department of Anesthesiology, Faculty of Medicine Ramathibodi Hospital, in the academic year 2023. The analysis covered both the total cost of the whole curriculum and the average cost per trainee per year. The study employed an activity-based costing (ABC) method, based on the activity dictionary developed for the program. The costs were classified into two categories: (1) recurrent costs (labor, materials, and utilities) and (2) capital costs (depreciation of equipment and facilities). The nurse anesthetist training program consisted of five core activities: program administration and curriculum development, theoretical instruction, clinical practice, student assessment, and program evaluation. In the academic year 2023, the program enrolled 31 students and involved 39 faculty members and staff. The total cost of the program was 2,580,119 Thai baht per year, or an average of 83,230 baht per trainee. However, the tuition fee charged per trainee was 50,000 baht, indicating that the actual cost per head exceeded the revenue received. The findings highlight the budgetary burden borne by the department and emphasize the need to enhance cost management efficiency in order to sustainably support the development of specialized anesthesia nursing. This aligns with the national healthcare development strategy aimed at improving both quality and equity in the Thai healthcare system. Policy implication: The results of this study can be utilized to support budget planning and resource management for the nurse anesthetist training program, enhancing cost-effectiveness and operational efficiency. Furthermore, the methodology and findings can serve as a model for cost analysis in other specialized medical education programs in academic and training institutions.

Climate Change Awareness and Challenges in Mitigating its Effects: A Perspective from Hospital Executives of the Ministry of Public Health

2025-04-24T10:37:48+07:00

Current challenges of climate change or global warming are issues that all countries worldwide prioritized and urgently addressed. Many countries have established policies to mitigate this problem. As is the case in other sectors, health systems contribute significantly to greenhouse gas emissions causing global warming. This issue has been prioritized by the Thai Ministry of Public Health, which has established mitigation policy for hospitals across the country. However, a study on greenhouse gas emissions from Thai hospitals showed that their percentage of emissions are higher than the health sectors in their countries. This study therefore aimed to examine the hospital directors’ awareness of climate change issues and the challenges they faced in resolving those issues in the 12 health regions in Thailand, as these factors influence policy implementation in the hospital context. A survey was conducted using a semi-structured questionnaire on topics related to current policies and issues regarding climate change. A total of 55 hospital executives from community, general, and regional hospitals across 12 health regions participated. The study found that hospital executives' concern on climate change was high, with an average score of 2.8 out of 3; additionally, they believed that current solutions were incommensurable to the present situation, with an average score of 2.05 out of 3; not different by management positions and by hospital levels. Regarding potential solutions, 87.3% of respondents believed that measures related to electricity use, such as switching to energy-efficient appliances and installation of solar power systems, should be prioritized. The study concluded that policymakers should first focus on policies related to electricity consumption in hospitals. Furthermore, policies concerning telemedicine should also be prioritized. There were still certain challenges in reaching effectiveness of these policies widely.