Journal of Health Systems Research

Evaluation of the One ID Anywhere Policy of the Sawanpracharak Hospital, Nakhon Sawan Province

2026-01-07T14:14:09+07:00

Background: The "30-Baht Treatment Anywhere with a Single ID Card" policy, launched in 2024, leverages digital health to challenge equitable access to care. Policy success, however, depends not only on its design but on the implementation capacity of service facilities.

Objective: To assess determinants of policy adoption and implementation through changes in outpatient service utilization at the Sawanpracharak Hospital pilot site.

Methods: A convergent parallel mixed-methods design was employed between May–August 2025. The qualitative strand used purposive sampling to recruit 14 staff from 7 professional groups for individual in-depth interviews via a semi-structured interview guide developed from the consolidated framework for implementation research (CFIR) version 2.0. Thirty-five qualitative of 43 CFIR constructs, with quantitative weekly time-series data for outpatient visits were analyzed for type 2 diabetes (E11) and hypertension (I10–I15) patients, comparing 2024 (36 weeks) against a 2019–2023 (240 weeks) baseline using one-sample t-test, Welch's t-test, Cohen's d, Bootstrap 95% CI (10,000 resamples), and Wilcoxon signed-rank test.

Results: Qualitatively, 71.4% of the assessed constructs (25/35) were facilitators of policy implementation. Key enablers included adaptability (+2), leadership engagement (+2), staff self-efficacy and stage of change (+2), and structured implementation processes including planning, executing, and reflecting (+2). Four structural barriers (–2) were identified: evidence quality, cost, available resources, and workflow compatibility. Quantitatively, outpatient utilization in 2024 increased significantly. Diabetes visits rose +19.8% (from 870 to 1,042 visits/week; Cohen's d = 1.040, p < 0.001) and hypertension visits rose +16.9% (from 1,450 to 1,695 visits/week; Cohen's d = 0.896, p < 0.001), both exhibiting large and robust effect sizes confirmed by sensitivity analyses. However, I10–I15 showed non-significant increase from the 2-year baseline (p = 0.100), suggesting a pre-existing secular trend.

Conclusion: The implementation success reflected the alignment between organizational capability—people and processes—and structural support at the policy level. The four main barriers lay beyond hospital control, the nationwide scale-up required prior fix on reimbursement gaps, operational costs, and compatible digital system–workflow. Nevertheless, the single-site design limited generalization including high digital capacity of the pilot hospital. The quantitative analysis of aggregate-level data could not effectively control for secular trends or external confounders.

Developmental Evaluation to Improve Access and Quality of Intermediate Care under the Primary Care Reform in Bangkok

2026-02-27T09:30:01+07:00

Intermediate care (IMC) is defined as the specialized care provided to patients who have transitioned out of the acute phase. While these patients are medically stable, they often retain physical impairments that limit their daily activities and social participation. This is particularly evident in stroke patients who require intensive rehabilitation. This study followed 139 stroke patients during the first six months after hospital discharge across five hospitals. The participants consisted of 65 females (46.8%) and 74 males (53.2%), with an average age of 70.6 years and one-fourth of the cases were hemorrhagic stroke. There were four channels of IMC in this study: 1. IMC ward (31 cases, 22.3%), 2. IMC outpatient (27 cases, 19.4%), 3. IMC home rehabilitation (21 cases, 15.1%), and 4. self-home rehabilitation (45 cases, 32.4%). Improvements in Barthel index (BI), Euro-quality of life (EQ-5D-5L), and World Health Organization-five well-being index (WHO5) were observed across all groups in every type of IMC services. In conclusion, intermediate care services represent a vital strategy for enhancing the recovery and quality of life for stroke patients. Notably, IMC home rehabilitation emerged as an effective alternative that yielded outcomes comparable to IMC ward care, leading to a statistically significant improvement in patients' BI scores after a 14-week period.

District Health System Implementation on the Quality of Primary Health Care Services in Surin Province

2026-02-19T14:29:22+07:00

The district health system (DHS) was a key mechanism for strengthening primary health care delivery in Thailand through integrated collaboration among local stakeholders. However, DHS performance and its impact on service quality varied across districts. This study aimed to examine the implementation, problems, obstacles, and success factors of DHS affecting the quality of primary health care services in Surin Province. A mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative research, was employed. Data were collected through in-depth interviews with 24 administrators and service providers, using content analysis. For consumers, a comparative study of satisfaction was conducted among 400 participants in 4 districts by health facilities (200 at hospitals and another 200 at sub-district health promoting hospitals [SHPHs]), using independent t-tests and one-way ANOVA. The qualitative findings revealed that DHS enhanced integration of operations, participation of network partners, and responsiveness to local health problems. However, in specific local contexts, limitations were identified in terms of workforce, budget, and continuity of monitoring and evaluation. These issues were reflected in public satisfaction levels. SHPHs showed significantly higher satisfaction scores than hospitals (p < 0.001), and the high-performing districts had significantly higher satisfaction levels than the low-performing districts (F = 6.71, p < 0.001). Therefore, strengthening workforce capacity, allocating resources appropriately, developing standardized monitoring and evaluation systems, and continuously promoting the participation of network partners were essential strategies to enhance DHS, ensure equity, improve the quality of primary health care services, and reduce disparities among the population.

Social Return on Investment Assessment of The Next Food Center under the Northeastern Regional Science Park 1, Khon Kaen Province

2025-12-01T10:10:28+07:00

This study aimed to evaluate the social return on investment (SROI) of the Next Food Center, a food innovation hub under the Northeastern Regional Science Park 1, Khon Kaen province, during 2023–2024. The assessment focused on the economic and social value generated for local food entrepreneurs, farmers, and workers. A participatory action research approach was employed, drawing on in-depth interviews, focus group discussions, and secondary data. Project outcomes were monetized using appropriate financial proxies, with adjustments for deadweight and attribution in accordance with standard SROI methodology. The results indicated that the Next Food Center project generated a total net present value (NPV) of 4,595,327 THB over the study period, using a discount rate of 3 percent. The cost–benefit analysis produced a benefit–cost ratio of 1.7, demonstrating that the project’s economic benefits exceeded its investment costs. In addition, the SROI analysis yielded a value of 0.63, indicating that for every 1 THB invested in the Next Food Center would generate 0.63 THB of verifiable social value.

Health Benefits of State Enterprises and Public Organizations in Thailand: Benefits, Coverage, and Challenges

2026-01-07T13:21:35+07:00

This study aimed to examine and understand the health welfare systems of state-owned enterprises (SOEs) and public organizations (POs) in Thailand, an area that has received limited attention compared to the three main public health insurance schemes. A mixed-methods approach was employed, including document reviews, questionnaire surveys, and focus group discussions. The findings indicated that SOEs provided the most comprehensive benefits for employees and their families, particularly services in public hospitals got full reimbursement, while private hospital care was subject to financial caps and limited family coverage. In contrast, POs exhibited high heterogeneity and inequalities, especially those established under the 1999 Public Organization Act, where entitlements varied by position and employment status. Key challenges identified include the rising cost of health welfare, budgetary constraints, out-of-pocket payments affecting employees’ financial liquidity, and the lack of access to the universal coverage for emergency patients (UCEP) benefit in public hospitals. Policy recommendations include integrating these schemes into the existing large public health insurance schemes, extending protection mechanisms to families and older persons, and establishing sustainable financing mechanisms. This study highlights structural inequities and limitations within the health welfare system and proposes a fairer inclusive, and sustainable system.

Primary Care Policy for All Bangkokians: 2026 Governor Election Agenda

2026-06-22T16:22:32+07:00

ได้เวลาพิสูจน์ทฤษฎีสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา ที่ศาสตราจารย์ประเวศ วะสี สรุปไว้เมื่อประเทศไทยปฏิรูประบบสุขภาพครั้งใหญ่เมื่อปี 2544 ⁽¹⁾ กับการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร (กทม.) วันที่ 28 มิถุนายน 2569 อีกครั้งหนึ่งว่า สถานการณ์วิจัยระบบสุขภาพของพื้นที่ กทม.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ตามพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2528 ได้สร้างความรู้ทางวิชาการที่เอื้อต่อการเคลื่อนไหวองค์กรสังคม ให้ฝ่ายการเมืองที่อาสามาใช้อำนาจทางการเมืองระดับองค์กรปกครองท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ปฏิรูประบบสุขภาพ เพื่อสุขภาพของคนกรุงเทพฯ ได้มากน้อยเพียงใด

ความรู้ระบบสุขภาพเชิงเปรียบเทียบระหว่าง “ประเทศ”สิงคโปร์ กับ “มหานคร”กรุงเทพฯ สิงคโปร์มีพื้นที่เล็กกว่ากรุงเทพฯ 2 เท่า (สิงคโปร์ 734 ตร.กม. กรุงเทพฯ 1,568 ตร.กม.) ประชากรมีรายได้ต่อหัวสูงที่สุดของโลก สูงกว่ากรุงเทพฯ 4 เท่า (สิงคโปร์ US$82,000/คน/ปี, กรุงเทพฯ US$20,000/คน/ปี) มีประชากรน้อยกว่ากรุงเทพฯ 2 เท่า (สิงคโปร์ 5.9 ล้านคน กรุงเทพฯ 8-9 ล้านคน) และมีจำนวนแพทย์น้อยกว่า 2 เท่า (สิงคโปร์ 15,000 คน กรุงเทพฯ 32,000 คน) สิงคโปร์แม้จะรวยมากแต่ก็ห่วงรายจ่ายด้านสุขภาพที่เพิ่มขึ้นเร็ว จากงบประมาณรัฐปี 2553 เพียง 2.5 แสนล้านบาท เพิ่มเป็น 5.3 แสนล้านบาท ในปี 2561 (เพิ่ม 2 เท่าภายใน 8 ปี) และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 1.5 ล้านล้านบาทในปี 2573 (เพิ่มเกือบ 6 เท่าภายใน 20 ปี) รัฐบาลสิงคโปร์จึงลงทุนขยายความแข็งแกร่งของระบบสุขภาพปฐมภูมิ ตามแผนปี 2573 จะมีโพลีคลินิกของรัฐเพิ่มอีก 12 แห่งรวมเป็น 36 แห่ง (เพิ่มร้อยละ 33) กระจายทั่วเกาะโดยเฉพาะเขตที่ประชากรหนาแน่น สร้าง Urgent Care Centre (UCC) ให้เป็นที่รองรับให้แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวส่งผู้ป่วยรับการตรวจทางห้องปฏิบัติการ หรือ X-ray และทำหัตถการการแพทย์ไม่ยุ่งยาก เพื่อให้การดูแลผู้ป่วยเบ็ดเสร็จรวดเร็วขึ้น โดยมีเครือข่ายโรงพยาบาลชั้นยอดที่อยู่หลายสังกัด (มหาวิทยาลัย กระทรวงสาธารณสุข และเอกชน) ผูกกันเป็น เครือข่ายที่บูรณาการกับระบบสุขภาพปฐมภูมิเป็น 3 เครือข่าย⁽²⁾ แข่งขันเชิงคุณภาพ เพื่อประสิทธิภาพเชิงระบบ

ทิศทางการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิในประเทศไทยทิศทางการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิในประเทศไทยชัดเจนมากขึ้น หลังมีพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 เกิดเครือข่ายคลินิกชุมชนอบอุ่นจากภาคเอกชนจำนวนมากในเขต กทม. บริหารจัดการโดยสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ต่อมาสามารถผลักดันพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ พ.ศ. 2562 ได้สำเร็จหลังจากมีรัฐธรรมนูญราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ถึง 2 ปีล่าช้ากว่ากำหนดในบทเฉพาะกาลของรัฐธรรมนูญ 1 ปี แต่ไม่ชัดเลยเมื่อพยายามหาหลักฐานเชิงประจักษ์สนับสนุนความสำเร็จของระบบสุขภาพปฐมภูมิในเขต กทม. บทความ การประเมินเชิงพัฒนาการเข้าถึงและคุณภาพบริการดูแลระยะกลางการปฏิรูประบบบริการสุขภาพปฐมภูมิในกรุงเทพมหานคร ชี้ให้เห็นถึงความท้าทายของ กทม.⁽³⁾ ในการเป็นผู้จัดการระบบสุขภาพในพื้นที่ทุกตารางนิ้วอย่างเต็มตัวด้วยโครงสร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิที่ใช้เงินลงทุนน้อยกว่าการสร้างโรงพยาบาล

ย้อนไปก่อนตรา พรบ.สปสช. ประเทศไทยมีผลงานวิจัยระบบสุขภาพเพื่อสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าจำนวนมาก ซึ่ง ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฏ์⁽⁴⁾ วิเคราะห์กระบวนการนโยบายโดยละเอียดในวิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิตปี 2547 ใช้กรอบ policy triangle (เนื้อหา บริบท กระบวนการ โดยมีผู้แสดงอยู่ใจกลางสามเหลี่ยม) ของ Walt and Gilson⁽⁵⁾ ครอบคลุมถึงกรอบสามสายธาร (ลำธารปัญหา ลำธารนโยบาย และลำธารการเมือง) หรือ multiple stream framework (MSF) ของ Kingdon⁽⁶⁾ ที่สบเหมาะจังหวะ หน้าต่างแห่งโอกาส (window of opportunity) ทำให้เรื่องที่วาดฝันไว้นานแต่มีเนื้อหานโยบายแน่นเป็นจริงขึ้นได้ โดยนายแพทย์สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ เลขาธิการ สปสช. คนแรก ทำหน้าที่ policy entrepreneur อย่างแข็งขันโดยเฉพาะช่วงการเลือกตั้งครั้งแรกหลังรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 คำบรรยายเหล่านี้ถูกตีพิมพ์ใหม่ในงานคณะผู้นิพนธ์ที่ไม่มีคนไทย⁽⁷⁾ อธิบาย MSF เพิ่มเติมด้วย punctuated equilibrium theory (PET) ขยายความว่าทำไมหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าของไทยจึงไม่มีรัฐบาลไหนล้มได้ เพราะระบบต่างๆ หลังการปฏิรูปออกแบบและสามารถปฏิบัติได้เกิด lock-in effect ความสำเร็จของการปฏิบัติตามนโยบาย

กลับมายุคปัจจุบัน มหานครกรุงเทพ มีทรัพยากรทุกอย่าง แต่ กทม. มีอำนาจบังคับบัญชาหน่วยงานเพียงบางส่วน ขณะที่ประสบการณ์ประกันสังคม ปี 2533 ปกส. สามารถจัดการบริการประกันสุขภาพได้ทันทีทั้งที่ไม่มีหน่วยงานในสังกัด กทม. จึงต้องใช้หลัก public-private-people-partnership (PPPP) เพื่อบรรลุภารกิจอย่างรวดเร็วและคุ้มค่า ปี 2564 สัปดาห์ที่ 22 ถึง 33 ของปี โควิดโจมตีคนกรุงเทพฯ ศูนย์บริหารสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคติดเชื้อโคโรนา (ศบค.) รายงานแพทย์ชนบทเข้ามาช่วยการตรวจผู้ติดเชื้อ ที่สำคัญกว่านั้น แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวเข้าช่วยจัดระบบ home isolation, community isolation ผู้สัมผัสเชื้อและผู้ป่วยทุกคนมีแพทย์ดูแลทุกวัน ระบบสุขภาพของเมืองหลวงที่มีทรัพยากรมากที่สุด (กรุงเทพฯ) รอดพ้นวิกฤต

ปีปัจจุบัน 2569 มีแหล่งการคลังและสถานพยาบาลสำหรับคนไทยทุกคน แต่คนในกรุงเทพฯ ยังมีความยากลำบากในประเด็นสุขภาพรอให้ กทม. จัดการ กทม.ควรตอบสนองทุกข์ด้านสุขภาพของคนทำงานที่ป่วยเองหรือญาติป่วยติดเตียง ระยะสุดท้ายที่ทรมานทั้งคุณภาพชีวิตและค่าใช้จ่าย กทม. ควรลงทุนพัฒนาการจัดการระบบสุขภาพปฐมภูมิพรีเมี่ยม เพื่อคนกรุงเทพฯ ที่แคร์ทุกคน ให้ชีวิตของคนที่ยากลำบากง่ายขึ้น เนื้อหานโยบายที่มาพร้อมเวลาครั้งนี้ เช่น กทม.ควรมีมาตรการจัดการการคลังส่วนเสริมเพื่อเป็นกระดูกสันหลัง (backbone) ให้ระบบต่างๆ มาเชื่อมโยง ใช้การคลังสุขภาพของสามกองทุนตามหลักธรรมาภิบาลของกองทุนและของสหวิชาชีพ กทม. จัดงบประมาณเริ่มต้น/หล่อลื่นกลไกระบบ IBHS (integrated Bangkok health system) แบบขั้นบันได ตามการขยายตัวของภาระงาน (workload กรณี 24-hr tele-family medicine consultation) และคุณค่า (value-based กรณี assign family care team and referral) ซึ่งจะต้องลงทุนระบบข้อมูลดิจิทัลเพื่อประชาชนสามารถเข้าถึงบริการและโปร่งใสในผลที่ได้รับของโครงการ

การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ครั้งนี้ การวิเคราะห์แบบไปข้างหน้า (prospective) ก่อนรู้ผลคะแนนเลือกตั้ง พบว่า บริบทปัญหาระบบสุขภาพปฐมภูมิชัด แต่องค์ประกอบอื่นๆ เช่น เนื้อหานโยบาย ผู้แสดง policy entrepreneur ยังไม่ชัดนัก ความพยายามของศูนย์วิชาการเวชศาสตร์ครอบครัวในการเป็น policy entrepreneur เชิญผู้สมัครหรือผู้แทนแสดงวิสัยทัศน์ด้านนโยบายสุขภาพปฐมภูมิ มีผู้สมัครมา 1 คน ผู้แทนมา 2 คน เนื้อหาส่วนใหญ่ถกที่ประเด็นการส่งตัวผู้ป่วยรักษาต่อ หรือการใช้ดิจิทัลเพื่ออำนวยความสะดวกในการส่งต่อ มีเพียงส่วนน้อยที่ถกประเด็นเชิงโครงสร้างอำนาจการคลังของระบบสุขภาพใน กทม.⁽⁸⁾ การศึกษาประเมินการดำเนินงานตามนโยบาย 30 บาทรักษาได้ทุกที่ด้วยบัตรประชาชนใบเดียวของโรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์ จังหวัดนครสวรรค์⁽⁹⁾ เป็นหลักฐานอย่างหนึ่งว่า การคลังสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งของความสำเร็จด้านนโยบาย การเป็นเจ้าของหรือมีบุคลากรทั้งหมดเป็นของตนเองก็ไม่ได้ทำให้มีบริการที่มากขึ้นเมื่อเทียบกับระบบผู้ให้บริการหลักเช่นกระทรวงสาธารณสุข⁽¹⁰⁾ การวิจัยระบบสุขภาพยังมีภารกิจสำคัญในการสร้างเนื้อหานโยบายด้านระบบสุขภาพกับการกระจายอำนาจอย่างเข้มข้นต่อไป

Changes in Primary Oral Health Service Provision in the Context of Sub-District Health Promoting Hospital Transfer: A Comparative Analysis of 2022 and 2025

2026-05-17T16:54:26+07:00

Background: Health decentralization in Thailand has led to the transfer of sub-district health promoting hospitals (SHPHs) to provincial administrative organizations (PAOs), representing administrative structural changes in the primary healthcare system. However, national-level quantitative evidence on changes in oral health service provision under this policy context remains limited.

Objective: To describe changes in oral health service provision in SHPHs between 2022 and 2025 and to compare differences in service levels and dental health personnel across levels of administrative transfer provinces.

Methods: A comparative quantitative study was conducted using secondary data from the Health Data Center, covering 9,538 SHPHs nationwide. The average number of services per facility was analyzed in three domains: basic dental services, preventive services (excluding oral examination), and total oral health services. Differences between provincial groups were examined using one-way analysis of variance (ANOVA).

Results: In 2022, no SHPHs had been transferred to PAOs and 42.9% of SHPHs had dental health personnel. By 2025, 45.5% of SHPHs had been transferred to PAOs, while 38.9% had dental health personnel. Starting with a non-significant difference in average basic dental services (F = 1.367, p = 0.251) but significant difference in average preventive service in 2022, compared with 2025, statistically significant differences were observed among provincial groups in total services (F = 159.10, p < 0.001), basic dental services (F = 26.868, p < 0.001), and preventive services (F = 144.769, p < 0.001). SHPHs with dental health personnel showed higher number of dental services than SHPHs without dental health personnel.

Conclusion: The study demonstrates differences in oral health service provision across provincial groups during the study period. However, a causal relationship between transfer status and service levels cannot be concluded.