สถานการณ์และความต้องการในการพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการ เด็กปฐมวัยที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้า โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบางขันหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี

บทคัดย่อ

พัฒนาการเด็กปฐมวัยถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้และส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การคัดกรองและติดตามเด็กที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้าอย่างต่อเนื่องจึงมีความสำคัญต่อการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการในการพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้าในพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบางขันหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูล จำนวน 9 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ครูปฐมวัยศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านและผู้ปกครองเด็กปฐมวัยที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้า ด้วยข้อคำถามปลายเปิด มีประเด็นหลัก ได้แก่ สถานการณ์การดำเนินงานในปัจจุบัน ปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน และความต้องการในการพัฒนาการดำเนินงานเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการศึกษาสังเคราะห์ได้ 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ 1) ระบบเดิมมีฐานการคัดกรองตามช่วงอายุ โดยจัดทำรายชื่อกลุ่มเป้าหมาย แจ้งนัด และอาศัย อสม. เป็นกลไกสำคัญในการติดตาม รวมทั้งมีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กช่วยค้นหาและสังเกตพัฒนาการ 2) อุปสรรคสำคัญอยู่ที่ความรู้ การรับรู้ และการยอมรับของผู้ปกครองหรือผู้เลี้ยงดู โดยพบการไม่เข้าใจการใช้คู่มือ DSPM ไม่ยอมรับผลเมื่อเด็กคัดกรองไม่ผ่าน และขาดทักษะในการกระตุ้นพัฒนาการ 3) เกิดช่องว่างของความต่อเนื่องภายหลังการคัดกรอง โดยเฉพาะการไม่มาตรวจซ้ำภายใน 1 เดือนและการไม่ไปตามการส่งต่อ ทำให้เด็กบางรายเสียโอกาสได้รับการช่วยเหลือ และ 4) ผู้ให้ข้อมูลต้องการระบบติดตามเชิงรุกแบบเครือข่าย โดยเสนอทีม “แม่นม & Buddy” เชื่อมการทำงานของ รพ.สต. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อสม. และผู้ปกครอง ควบคู่กับการพัฒนาความรู้ผู้ปกครองและการสื่อสารผลคัดกรองระหว่างหน่วยงาน สรุปได้ว่าการพัฒนารูปแบบในระยะต่อไปควรเน้นระบบติดตามรายกรณีที่ต่อเนื่อง การเสริมศักยภาพผู้ดูแล และกลไกการประสานงานของภาคีเครือข่าย เพื่อให้เด็กที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้าได้รับการประเมินซ้ำ กระตุ้นพัฒนาการ และส่งต่ออย่างทันท่วงทีอสม. เป็นกลไกสำคัญในการติดตาม รวมทั้งมีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กช่วยค้นหาและสังเกตพัฒนาการ2) อุปสรรคสำคัญอยู่ที่ความรู้ ความตระหนัก และการยอมรับของผู้ปกครองหรือผู้เลี้ยงดู โดยพบการไม่เข้าใจการใช้คู่มือ DSPM ไม่ยอมรับผลเมื่อเด็กคัดกรองไม่ผ่าน และขาดทักษะในการกระตุ้นพัฒนาการ 3) เกิดช่องว่างของความต่อเนื่องภายหลังการคัดกรอง โดยเฉพาะการไม่มาตรวจซ้ำภายใน1 เดือนและการไม่ไปตามการส่งต่อ ทำให้เด็กบางรายเสียโอกาสได้รับการช่วยเหลือ และ 4) ผู้ให้ข้อมูลต้องการระบบติดตามเชิงรุกแบบเครือข่าย โดยเสนอทีม “แม่นม & Buddy” เชื่อมการทำงานของ รพ.สต. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อสม. และผู้ปกครอง ควบคู่กับการพัฒนาความรู้ผู้ปกครองและการสื่อสารผลคัดกรองระหว่างหน่วยงาน สรุปได้ว่าการพัฒนารูปแบบในระยะต่อไปควรเน้นระบบติดตามรายกรณีที่ต่อเนื่อง การเสริมศักยภาพผู้ดูแล และกลไกการประสานงานของภาคีเครือข่าย เพื่อให้เด็กที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้าได้รับการประเมินซ้ำ กระตุ้นพัฒนาการ และส่งต่ออย่างทันท่วงที