นันทนาการกับสงคราม: ข้อจำกัด การปรับตัว และความต่อเนื่องของชีวิต
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
สงครามและความขัดแย้งทางอาวุธเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขการดำเนินชีวิตของพลเรือนและจำกัดโอกาสในการเข้าถึงนันทนาการ ขณะที่องค์ความรู้เกี่ยวกับข้อจำกัด ประสบการณ์นันทนาการ และความต่อเนื่องของชีวิตยังกระจายอยู่ในหลายสาขา บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงเงื่อนไข โอกาส และประสบการณ์นันทนาการภายใต้สงคราม สังเคราะห์เชิงวิพากษ์บทบาทของนันทนาการต่อการปรับตัวและความต่อเนื่องของชีวิต พัฒนากรอบแนวคิดเชิงบูรณาการ และเสนอแนวทางประยุกต์ใช้ในบริบทประเทศไทย โดยใช้การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการร่วมกับการสังเคราะห์เชิงแนวคิด เพื่อเปรียบเทียบข้อค้นพบ ข้อจำกัดของหลักฐาน และความแตกต่างของประสบการณ์ โดยแยกหลักฐานออกจากการตีความของคณะผู้เขียน ข้อสังเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าอันตรายที่ตรวจสอบได้ ความเสี่ยงที่รับรู้ ความขาดแคลนสะสม และอำนาจในการกำหนดกิจกรรมเป็นเงื่อนไขกำกับโอกาสในการเลือกและเข้าร่วมนันทนาการ ประชาชนบางกลุ่มปรับกิจกรรม ขณะที่บางกลุ่มต้องหยุดหรือสูญเสียโอกาสเข้าร่วม โดยผลจากการเข้าร่วมมีทั้งลักษณะที่เอื้อต่อการดำรงชีวิต ไม่ชัดเจนหรือขึ้นอยู่กับเงื่อนไข และไม่พึงประสงค์ จากข้อสังเคราะห์ดังกล่าว คณะผู้เขียนเสนอกรอบแนวคิดนันทนาการในฐานะกลไกของการดำรงอยู่ ซึ่งประกอบด้วยห้าองค์ประกอบ ได้แก่ ข้อจำกัดจากสงคราม โอกาสในการเลือกและเข้าถึงนันทนาการ การปรับกิจกรรม คุณภาพของประสบการณ์ และความต่อเนื่องของชีวิต โดยมิติสุดท้ายครอบคลุมกิจวัตร ความหมายของชีวิต อัตลักษณ์ ความสัมพันธ์ทางสังคม และการมีส่วนกำหนดชีวิตของตนเองได้บางส่วน พร้อมพัฒนามโนทัศน์นันทนาการขนาดเล็กที่มีคุณค่าเชิงความหมายและข้อเสนอทางทฤษฎีที่ตรวจสอบได้สี่ประการ สำหรับชุมชนชายแดนไทย บทความเสนอให้คำนึงถึงความปลอดภัย การมีส่วนร่วมตัดสินใจของชุมชน ทุนวัฒนธรรมท้องถิ่น การแบ่งบทบาทของหน่วยงานและเครือข่ายชุมชน และการประเมินประสบการณ์ของประชาชนทั้งผู้เข้าร่วมและผู้ไม่เข้าร่วม ทั้งนี้ กรอบแนวคิดที่เสนอมีสถานะเป็นข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่ยังไม่ได้รับการทดสอบเชิงประจักษ์ จึงไม่รองรับการสรุปความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นลิขสิทธิ์ของ Thai Journal of Leisure and Recreat และได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตCreative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)
สามารถอ่านและใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การศึกษา การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เครดิตแก่ผู้แต่งและวารสารอย่างถูกต้อง
ห้ามนำบทความไปใช้เชิงพาณิชย์ หรือดัดแปลงบทความโดยไม่ได้รับอนุญาต
ข้อความและความเห็นในบทความเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้แต่งแต่ละท่าน
ความรับผิดชอบต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความเป็นของผู้แต่งแต่ละท่านโดยตรง
การนำบทความไปเผยแพร่ซ้ำในลักษณะอื่นนอกเหนือจากที่ระบุ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
เอกสารอ้างอิง
Andrieieva, O., Kensytska, I., Khrypko, I., Ivchatova, T., Zhovtenko, Y., Sobotiuk, S., & Petliuk, D. (2025). Impact of health-enhancing recreational activity program on the resilience in university students during wartime. Scientific Journal of National Pedagogical Dragomanov University Series 15 Scientific and pedagogical problems of physical culture (phys-ical culture and sports). https://doi.org/10.31392/udu-nc.series15.2025.02(187).01
Ånensen, R., Krüger, V., Hazell, W., Sandal, G., & Fadnes, L. (2025). Recreational activities and psychological distress during the COVID-19 crisis: a cohort study from Norway. BMC Public Health, 25. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22942-7
Bairner, A., & Shirlow, P. (2003). When leisure turns to fear: Fear, mobility, and ethno-sectarianism in Belfast. Leisure Stud-ies, 22(3), 203–221. https://doi.org/10.1080/026143603200075470
Benoit, M. (2008). The politicization of football: The European game and the approach to the Second World War. Soccer & Society, 9(4), 532–550. https://doi.org/10.1080/14660970802257606
Bocquillon, P., Doyle, S., James, T., Mason, R., Park, S., & Rosina, M. (2024). The effects of wars: lessons from the war in Ukraine. Policy Studies, 45, 261 - 281. https://doi.org/10.1080/01442872.2024.2334458
Böhm, H. (2022). Challenges of Pandemic-Related Border Closures for Everyday Lives of Poles and Czechs in the Divided Town of Cieszyn/Český Těšín: Integrated Functional Space or Reemergence of Animosities?. Nationalities Papers, 50, 130 - 144. https://doi.org/10.1017/nps.2021.51
Borg, M., & Davidson, L. (2008). The nature of recovery as lived in everyday experience. Journal of Mental Health, 17, 129 - 140. https://doi.org/10.1080/09638230701498382
Chatterjee, S. (2023). Children's Coping, Adaptation and Resilience through Play in Situations of Crisis. Children, Youth and Environments, 28, 119 - 145. https://doi.org/10.7721/chilyoutenvi.28.2.0119
Cheung, F., Kube, A., Tay, L., Diener, E., Jackson, J., Lucas, R., Ni, M., & Leung, G. (2020). The impact of the Syrian conflict on population well-being. Nature Communications, 11. https://doi.org/10.1038/s41467-020-17369-0
Chishtie, F., Forwell, S., Mortenson, B., & Ogura, S. (2024). Occupational security: A holistic values-based framework for supporting occupations and safety. Journal of Occupational Science, 31, 704 - 720. https://doi.org/10.1080/14427591.2024.2346177
Crawford, D. W., & Godbey, G. (1987). Reconceptualizing barriers to family leisure. Leisure Sciences, 9(2), 119–127. https://doi.org/10.1080/01490408709512151
Crawford, D. W., Jackson, E. L., & Godbey, G. (1991). A hierarchical model of leisure constraints. Leisure Sciences, 13(4), 309–320. https://doi.org/10.1080/01490409109513147
Denovan, A., & Macaskill, A. (2017a). Building resilience to stress through leisure activities: A qualitative analysis. Annals of Leisure Research, 20(4), 446–466. https://doi.org/10.1080/11745398.2016.1211943
Denovan, A., & Macaskill, A. (2017b). Stress, resilience and leisure coping among university students: Applying the broad-en-and-build theory. Leisure Studies, 36(6), 852–865. https://doi.org/10.1080/02614367.2016.1240220
Efrat-Treister, D., & Fuchs, G. (2026). Resilience-building leisure activities during war. Tourism Recreation Research, 51(5), 1749–1761. https://doi.org/10.1080/02508281.2025.2559251
Elbakidze, M., Kuns, B., Gunko, R., Kruhlov, I., Maslyukivska, O., Karamushka, V., Adamenko, O., Holub, O., Kleba, L., Mel-nyk, Y., Mylysiuk, Y., Pidust, O., Slobodian, I., Tkachenko, Y., & Yamelynets, T. (2025). Understanding the impact of the war on people–nature relationships in Ukraine. Ecosystem Services, 73, Article 101725. https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2025.101725
Giulianotti, R. (2011). The sport, development and peace sector: A model of four social policy domains. Journal of Social Policy, 40(4), 757–776. https://doi.org/10.1017/S0047279410000930
Hammoudeh, W., Mitwalli, S., Kafri, R., Lin, T., Giacaman, R., & Leone, T. (2022). The mental health impact of multiple deprivations under protracted conflict: A multi-level study in the occupied Palestinian territory. PLOS Global Public Health, 2. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0001239
Hermosilla, S., Metzler, J., Savage, K., Musa, M., & Ager, A. (2019). Child friendly spaces impact across five humanitarian settings: A meta-analysis. BMC Public Health, 19, Article 576. https://doi.org/10.1186/s12889-019-6939-2
Hutchinson, S. L., & Kleiber, D. A. (2005). Gifts of the ordinary: Casual leisure’s contributions to health and well-being. World Leisure Journal, 47(3), 2–16. https://doi.org/10.1080/04419057.2005.9674401
Iso-Ahola, S. E., & Baumeister, R. F. (2023). Leisure and meaning in life. Frontiers in Psychology, 14, Article 1074649. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1074649
Ivanov, O., & De Marchi, D. (2025). Building resilience in war-torn tourism destinations through hot-war tourism: The case of Ukraine. Tourism and Hospitality, 6(5), Article 274. https://doi.org/10.3390/tourhosp6050274
Iwasaki, Y., & Mannell, R. C. (2000). Hierarchical dimensions of leisure stress coping. Leisure Sciences, 22(3), 163–181. https://doi.org/10.1080/01490409950121843
Jaakkola, E. (2020). Designing conceptual articles: Four approaches. AMS Review, 10(1–2), 18–26. https://doi.org/10.1007/s13162-020-00161-0
Jackson, E. L., Crawford, D. W., & Godbey, G. (1993). Negotiation of leisure constraints. Leisure Sciences, 15(1), 1–11. https://doi.org/10.1080/01490409309513182
Joseph, G. (2025). Mental Health, Resilience, and Physical Activity in Civilians Affected by Conflict-Related Trauma: A Cross-Sectional Study. Healthcare, 13. https://doi.org/10.3390/healthcare13151781
Kadhim, A. A., & Asefi, A. (2026). Exploring the consequences of armed conflict on adolescents’ leisure-time physical activ-ity: The case of Iraq. Leisure Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/02614367.2026.2664693
Kalfon Hakhmigari, M., & Diamant, I. (2025). Occupational burnout during war: The role of stress, disruptions in routine, sleep, work-family conflict, and organizational support as a moderator. PLOS ONE, 20(1), Article e0316917. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0316917
Karyy, O., Bondarenko, Y., Kulyniak, I., & Ohinok, S. (2025). MANAGEMENT OF RECREATIONAL SERVICES IN UKRAINE DUR-ING WARTIME: THE ROLE OF STATE POLICY AND BEST PRACTICES FROM EUROPE. The actual problems of regional economy development. https://doi.org/10.15330/apred.1.21.41-55
Kleiber, D. A. (1999). Leisure experiences and human development: A dialectical interpretation. Basic books. https://psycnet.apa.org/record/1999-08150-000
Kleiber, D., Hutchinson, S., & Williams, R. (2002). Leisure as a Resource in Transcending Negative Life Events: Self-Protection, Self-Restoration, and Personal Transformation. Leisure Sciences, 24, 219 - 235. https://doi.org/10.1080/01490400252900167
Kono, S., & Ito, E. (2021). Effects of leisure constraints and negotiation on activity enjoyment: a forgotten part of the lei-sure constraints theory. Annals of Leisure Research, 26, 647 - 666. https://doi.org/10.1080/11745398.2021.1949737
Kono, S., & Shinew, K. J. (2015). Roles of leisure in the post-disaster psychological recovery after the Great East Japan earthquake and tsunami. Leisure Sciences, 37(1), 1–19. https://doi.org/10.1080/01490400.2014.935836
Lahav, E., Sherman, A., & Shavit, T. (2025). The longitudinal effect of pre-war investments in hedonic capital on wartime well-being. Journal of Happiness Studies, 26(1), Article 11. https://doi.org/10.1007/s10902-024-00851-7
Lee, Y., Dattilo, J., Kleiber, D. A., & Caldwell, L. L. (1996). Exploring the meaning of continuity of recreation activity in the early stages of adjustment for people with spinal cord injury. Leisure Sciences, 18(3), 209–225. https://doi.org/10.1080/01490409609513283
Melnyk, N., Ahmadi, F., & Kovtun, O. (2026). Coping during wartime: A qualitative study on secular existential coping strategies of Ukrainians. Frontiers in Sociology, 11, Article 1889407. https://doi.org/10.3389/fsoc.2026.1889407
Miller, K., & Rasmussen, A. (2024). War exposure, daily stressors, and mental health 15 years on: implications of an ecologi-cal framework for addressing the mental health of conflict-affected populations. Epidemiology and Psychiatric Sci-ences, 33. https://doi.org/10.1017/s2045796024000830
Mousa, S. (2020). Building social cohesion between Christians and Muslims through soccer in post-ISIS Iraq. Science, 369(6505), 866–870. https://doi.org/10.1126/science.abb3153
Mykhailenko, T. (2024). Use of natural recreational resources for recreation needs in war conditions. Constructive Geogra-phy and Rational Use of Natural Resources, 5(1), 92–96. https://doi.org/10.17721/2786-4561.2024.5.1.-11/12
Nygård, H. M., & Gates, S. (2013). Soft power at home and abroad: Sport diplomacy, politics and peace-building. Interna-tional Area Studies Review, 16(3), 235–243. https://doi.org/10.1177/2233865913502971
Paggi, M., Jopp, D., & Hertzog, C. (2016). The Importance of Leisure Activities in the Relationship between Physical Health and Well-Being in a Life Span Sample. Gerontology, 62, 450 - 458. https://doi.org/10.1159/000444415
Parkinson, C., Shen, X., MacDonald, M., Logan, S., Gorrell, L., & Hatfield, B. (2024). Adaptative Strategies for Outdoor Rec-reation During a Time of Stress: Insights from the COVID-19 Pandemic in the U.S.. SAGE Open, 14. https://doi.org/10.1177/21582440241305774
Shovkun, T. M., Myron, I. V., & Ostapchuk, V. V. (2024). Recreational activities in the national natural parks of Ukrainian Polissia: Current realities. Physical Geography and Geomorphology, 47(5–6), 23–28. https://doi.org/10.17721/phgg.2024.5-6.02
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Spaaij, R., Broerse, J., Oxford, S., Luguetti, C., McLachlan, F., McDonald, B., Klepac, B., Lymbery, L., Bishara, J., & Pankowi-ak, A. (2019). Sport, refugees, and forced migration: A critical review of the literature. Frontiers in Sports and Active Living, 1, Article 47. https://doi.org/10.3389/fspor.2019.00047
Stebbins, R. A. (1997). Casual leisure: A conceptual statement. Leisure Studies, 16(1), 17–25. https://doi.org/10.1080/026143697375485
Taylor, M. (2018). Sport and civilian morale in Second World War Britain. Journal of Contemporary History, 53(2), 315–338. https://doi.org/10.1177/0022009416652716
Thorpe, H. (2020). Informal sports for youth recovery: grassroots strategies in conflict and disaster geographies. Journal of Youth Studies, 24, 708 - 730. https://doi.org/10.1080/13676261.2020.1763936
Thorpe, H., & Wheaton, B. (2021). Young Gazan refugees, sport and social media: Understanding migration as a process of becoming. International Migration Review, 55(3), 902–928. https://doi.org/10.1177/0197918320988247
Tomej, K., & Bilynets, I. (2024). Large-scale tourism transformations through regeneration: A living systems perspective on tourism developments in Ukraine during the war. Annals of Tourism Research, 109, Article 103856. https://doi.org/10.1016/j.annals.2024.103856
UNICEF Thailand. (2026). Thailand 2025 impact report. https://www.unicef.org/thailand/reports/impact-report-2025
Veronese, G., Cavazzoni, F., Fiorini, A., Shoman, H., & Sousa, C. (2021). Human (in)security and psychological well‐being in Palestinian children living amidst military violence: A qualitative participatory research using interactive maps. Child, 48, 159 - 169. https://doi.org/10.1111/cch.12917
Vesco, P., Baliki, G., Brück, T., Döring, S., Eriksson, A., Fjelde, H., Guha-Sapir, D., Hall, J., Knutsen, C., Leis, M., Mueller, H., Rauh, C., Rudolfsen, I., Swain, A., Timlick, A., Vassiliou, P., Von Schreeb, J., Von Uexkull, N., & Hegre, H. (2024). The impacts of armed conflict on human development: A review of the literature. World Development. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2024.106806
Wheatley, D., & Bickerton, C. (2017). Subjective well-being and engagement in arts, culture and sport. Journal of Cultural Economics, 41, 23-45. https://doi.org/10.1007/s10824-016-9270-0
Wongsingha, N., Widyastari, D., Chokthananukoon, B., Rasri, N., & Katewongsa, P. (2023). Assessing physical activity promo-tion in different settings and how its associated with public participation during COVID-19 epidemic: evidence from national policy evaluation. BMC Public Health, 23. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16690-9
Wood, E. J. (2006). The ethical challenges of field research in conflict zones. Qualitative Sociology, 29(3), 373–386. https://doi.org/10.1007/s11133-006-9027-8
Wood, L., & Danylchuk, K. (2012). Constraints and Negotiation Processes in a Women's Recreational Sport Group. Journal of Leisure Research, 44, 463 - 485. https://doi.org/10.1080/00222216.2012.11950274
Woolf, J., Lee, W., Sato, M., & Peachey, J. (2022). Disasters and catastrophes: the impact on people with disabilities’ leisure-time physical activity participation and associative mental health and well-being. Leisure Studies, 41, 879 - 890. https://doi.org/10.1080/02614367.2022.2070923