บทบาทของข้อมูลจากอุปกรณ์สวมใส่ต่อคุณค่าทางนันทนาการในการวิ่งเทรลระยะอัลตรา: โมเดล DMSL สำหรับนันทนจิตแบบจริงจัง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อุปกรณ์สวมใส่บันทึกการวิ่งเทรลระยะอัลตราเป็นข้อมูลเชิงปริมาณได้เกือบตลอดกิจกรรม บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ว่าข้อมูลการติดตามตนเอง (self-tracking data) เปลี่ยนประสบการณ์และความหมายของการวิ่งเทรลระยะอัลตราเมื่อบุคคลเข้าร่วมในลักษณะของนันทนจิตแบบจริงจัง (serious leisure) อย่างไร 2) พัฒนาโมเดลจำแนกบทบาทของข้อมูล และ 3) สร้างข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่ทดสอบได้พร้อมแนวทางการประยุกต์ใช้ ผู้นิพนธ์ทบทวนวรรณกรรมแบบบูรณาการ (integrative review) จากเอกสาร 53 รายการ และสังเคราะห์เป็นโมเดล DMSL (Data-Mediated Serious Leisure Model) ซึ่งจำแนกการใช้ข้อมูลด้วย 2 แกน ได้แก่ ช่วงเวลาของกิจกรรม (ก่อน ระหว่าง และหลัง) และความหมายเชิงหน้าที่ของผลป้อนกลับตามทฤษฎีย่อยว่าด้วยการประเมินทางปัญญา (cognitive evaluation theory) ในทฤษฎีการกำหนดตนเอง ผลการสังเคราะห์จำแนกบทบาทของข้อมูลได้ 4 บทบาท ได้แก่ การวางแผน การควบคุมจังหวะ และการทบทวน ซึ่งข้อมูลจากอุปกรณ์ทำหน้าที่เป็นผลป้อนกลับเชิงให้ข้อมูล และการตัดสินตนเองด้วยตัวเลข ซึ่งข้อมูลทำหน้าที่เชิงควบคุมและเกิดได้ทุกช่วงของกิจกรรม โมเดลเสนอว่าบทบาทเชิงให้ข้อมูลส่งเสริมการตอบสนองความต้องการพื้นฐานทางจิตใจ ได้แก่ ความเป็นอิสระ สมรรถนะ และความสัมพันธ์ ขณะที่บทบาทเชิงควบคุมสัมพันธ์กับการถูกขัดขวางความต้องการดังกล่าว แรงจูงใจแบบอิสระที่ลดลง การรับรู้ว่านันทนจิตกลายเป็นภาระ และการถอนตัวจากกิจกรรม รวมทั้งการเลิกใช้อุปกรณ์ ซึ่งอย่างหลังไม่จำเป็นต้องเป็นผลเสียต่อประสบการณ์นันทนจิต บทความยังเสนอว่าการตรวจสอบค่าทางสรีรวิทยาเป็นประจำอาจเป็นนันทนจิตแบบผ่อนคลาย (casual leisure) ที่แทรกอยู่ในนันทนจิตแบบจริงจัง องค์ความรู้ที่ได้ประกอบด้วยโมเดล DMSL ข้อเสนอเชิงทฤษฎี 8 ข้อ และกรอบสังเคราะห์ที่อธิบายบทบาทของข้อมูลผ่านคุณค่าทางนันทนาการ 5 มิติ โดยความเชื่อมโยงระหว่างบทบาทของข้อมูลกับคุณค่าทางนันทนาการยังเป็นการคาดการณ์ที่ต้องทดสอบ องค์ความรู้เหล่านี้สามารถใช้เป็นกรอบแนวคิดสำหรับการวิจัยเชิงประจักษ์ทั้งในการวิ่งและกิจกรรมการออกกำลังกายรูปแบบอื่น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นลิขสิทธิ์ของ Thai Journal of Leisure and Recreat และได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตCreative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)
สามารถอ่านและใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การศึกษา การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เครดิตแก่ผู้แต่งและวารสารอย่างถูกต้อง
ห้ามนำบทความไปใช้เชิงพาณิชย์ หรือดัดแปลงบทความโดยไม่ได้รับอนุญาต
ข้อความและความเห็นในบทความเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้แต่งแต่ละท่าน
ความรับผิดชอบต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความเป็นของผู้แต่งแต่ละท่านโดยตรง
การนำบทความไปเผยแพร่ซ้ำในลักษณะอื่นนอกเหนือจากที่ระบุ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
เอกสารอ้างอิง
ชินวัฒน์ ไข่เกตุ และสุนีย์ เงินยวง. (2566). ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการออกกำลังกายของนักวิ่งหน้าใหม่จังหวัดเชียงใหม่. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 42(1), 97–109. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/humsujournal/article/view/256768
ดาวิษา ศรีธัญรัตน์ อัสมา เต๊ะหมาน วนิดา ทองธีระ และธวัลพร มะรินทร์. (2565). ความสัมพันธ์ของนันทนจิตอย่างจริงจัง (Serious Leisure) กับการมีกรอบความคิดแบบเติบโต (Growth Mindset) ของคนวัยทำงานในกรุงเทพมหานคร. วารสารการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และองค์การ, 14(1), 1–24. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/HRODJ/article/view/247753
เตชภณ ทองเติม พิทักษ์ มีดี และจีรนันท์ แก้วมา. (2566). เรือมมะม็วด: คุณค่าทางนันทนาการ. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(5), 181–198. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JSC/article/view/263528
นันทสิทธิ์ กิตติวรากูล. (2567). ปัจจัยด้านการสื่อสารที่สัมพันธ์กับการตัดสินใจวิ่งเพื่อออกกำลังกายของประชาชนในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารการสื่อสารและสื่อบูรณาการ, 12(1), 49–86. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/masscomm/article/view/273218
Akbaş, A., Żebrowska, A., Malchrowicz-Mośko, E., Stempień, J., Bezuglov, E., Górka-Chowaniec, A., & Waśkiewicz, Z. (2025). Socioeconomic status and motivation in endurance sports: Insights from long-distance running. Frontiers in Psychology, 16, 1527661. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1527661
Basile, G. C., Alito, A., de Sire, A., Cova, A., Filardi, V., Ferioli, D., Maccarone, M. C., Capodaglio, P., & Fontana, J. M. (2026). Sky’s the limit: A comprehensive narrative review on the epidemiology of injuries and illnesses in ultra trail running. Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/10538127261446412
Brace, A. W., George, K., & Lovell, G. P. (2020). Mental toughness and self-efficacy of elite ultra-marathon runners. PLOS ONE, 15(11), e0241284. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0241284
Chen, B., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens, W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K. M., Soenens, B., Van Petegem, S., & Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1
Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
Delrue, J., Mouratidis, A., Haerens, L., De Muynck, G.-J., Aelterman, N., & Vansteenkiste, M. (2016). Intrapersonal achievement goals and underlying reasons among long distance runners: Their relation with race experience, self-talk, and running time. Psychologica Belgica, 56(3), 288–310. https://doi.org/10.5334/pb.280
Driver, B. L., Brown, P. J., & Peterson, G. L. (Eds.). (1991). Benefits of leisure. Venture Publishing.
Ehrlén, V. (2021). Tracking oneself for others: Communal and self-motivational value of sharing exercise data online. Leisure Studies, 40(4), 545–560. https://doi.org/10.1080/02614367.2020.1869289
Eihara, Y., Takao, K., Sugiyama, T., Maeo, S., Kanehisa, H., & Isaka, T. (2024). The effects of plyometric versus resistance training on running economy and 5-km running time in middle-aged recreational runners. European Journal of Sport Science, 24(12), 1820–1829. https://doi.org/10.1002/ejsc.12197
Eihara, Y., Takao, K., Sugiyama, T., Maeo, S., Terada, M., Kanehisa, H., & Isaka, T. (2022). Heavy resistance training versus plyometric training for improving running economy and running time trial performance: A systematic review and meta-analysis. Sports Medicine - Open, 8(1), 138. https://doi.org/10.1186/s40798-022-00511-1
Esmonde, K. (2019). Training, tracking, and traversing: Digital materiality and the production of bodies and/in space in runners’ fitness tracking practices. Leisure Studies, 38(6), 804–817. https://doi.org/10.1080/02614367.2019.1661506
Feng, S., Mäntymäki, M., Dhir, A., & Salmela, H. (2021). How self-tracking and the quantified self promote health and well-being: Systematic review. Journal of Medical Internet Research, 23(9), e25171. https://doi.org/10.2196/25171
Ferguson, T., Olds, T., Curtis, R., Blake, H., Crozier, A. J., Dankiw, K., Dumuid, D., Kasai, D., O’Connor, E., Virgara, R., & Maher, C. (2022). Effectiveness of wearable activity trackers to increase physical activity and improve health: A systematic review of systematic reviews and meta-analyses. The Lancet Digital Health, 4(8), e615–e626. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(22)00111-X
Franken, R., Bekhuis, H., & Tolsma, J. (2023). Kudos make you run! How runners influence each other on the online social network Strava. Social Networks, 72, 151–164. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2022.10.001
García Muñoz, J. P., García-Muro San José, F., Rodríguez Fernández, Á. L., Neale, E. J., & Pérez Gosálvez, A. (2024). An exploratory study on the correlation between reactive agility and downhill trail running performance in amateur trail runners. Applied Sciences, 14(23), 11128. https://doi.org/10.3390/app142311128
Gould, J., Moore, D., McGuire, F., & Stebbins, R. (2008). Development of the Serious Leisure Inventory and Measure. Journal of Leisure Research, 40(1), 47–68. https://doi.org/10.1080/00222216.2008.11950132
Ibrahim, A. H., Beaumont, C. T., & Strohacker, K. (2024). Exploring regular exercisers’ experiences with readiness/recovery scores produced by wearable devices: A descriptive qualitative study. Applied Psychophysiology and Biofeedback, 49(3), 395–405. https://doi.org/10.1007/s10484-024-09645-2
Jaakkola, E. (2020). Designing conceptual articles: Four approaches. AMS Review, 10(1–2), 18–26. https://doi.org/10.1007/s13162-020-00161-0
Jackson, S. A., & Eklund, R. C. (2002). Assessing flow in physical activity: The Flow State Scale–2 and Dispositional Flow Scale–2. Journal of Sport & Exercise Psychology, 24(2), 133–150. https://doi.org/10.1123/jsep.24.2.133
Janssen, M., Walravens, R., Thibaut, E., Scheerder, J., Brombacher, A., & Vos, S. (2020). Understanding different types of recreational runners and how they use running-related technology. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7), 2276. https://doi.org/10.3390/ijerph17072276
Johnson, C. W., & Rose, J. (2026). “Collecting loose change”: Conceptual clarifications on bias, subjectivity, positionality, reflexivity, & autoethnography in leisure research. Leisure Sciences, 48(5), 1004–1018. https://doi.org/10.1080/01490400.2024.2351965
Kowal, J., & Fortier, M. S. (1999). Motivational determinants of flow: Contributions from self-determination theory. The Journal of Social Psychology, 139(3), 355–368. https://doi.org/10.1080/00224549909598391
Lev, A., & Landgren, J. (2026). Running unplugged: A pilot study on technological disengagement and identity disruption among distance runners. American Behavioral Scientist. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00027642261421300
Lupton, D. (2016). The quantified self: A sociology of self-tracking. Polity Press.
Manresa-Rocamora, A., Sarabia, J. M., Javaloyes, A., Flatt, A. A., & Moya-Ramón, M. (2021). Heart rate variability-guided training for enhancing cardiac-vagal modulation, aerobic fitness, and endurance performance: A methodological systematic review with meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(19), 10299. https://doi.org/10.3390/ijerph181910299
Mansourian, Y. (2026). From serious leisure to passionate pastime: Expanding the conceptual landscape. Leisure Studies, 45(2), 365–379. https://doi.org/10.1080/02614367.2024.2413055
Mertala, P., & Palsa, L. (2024). Running free: Recreational runners’ reasons for non-use of digital sports technology. Sport in Society, 27(3), 329–345. https://doi.org/10.1080/17430437.2023.2246408
Moreau, N., Sirois-Moumni, B., Larocque, E., Vinit, F., & Favier-Ambrosini, B. (2026). Embodying the smartwatch: How elite runners mediate data and lived corporeal experience. International Review for the Sociology of Sport. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/10126902261418739
Myburgh, E., & Kruger, M. (2026). Segmenting South Africa’s trail running market through serious leisure characteristics. Managing Sport and Leisure, 31(5), 868–892. https://doi.org/10.1080/23750472.2024.2441728
Nuss, K., & Li, K. (2021). Motivation for physical activity and physical activity engagement in current and former wearable fitness tracker users: A mixed-methods examination. Computers in Human Behavior, 121, 106798. https://doi.org/10.1016/j.chb.2021.106798
Park, S.-J., Yang, H. J., Choi, C., & Bum, C.-H. (2026). Effects of wearable technology on mental engagement and physical activity participation: Self-regulatory motivation, attitude, flow, and dropout in new sport participation. Frontiers in Public Health, 14, 1911509. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1911509
Rapp, A., & Tirabeni, L. (2020). Self-tracking while doing sport: Comfort, motivation, attention and lifestyle of athletes using personal informatics tools. International Journal of Human-Computer Studies, 140, 102434. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2020.102434
Rob Kolnes, M., & Øvretveit, K. (2026). A mixed-methods analysis of motivational dynamics and Strava use in active club runners. Behavioral Sciences, 16(2), 224. https://doi.org/10.3390/bs16020224
Rose, J., Lashua, B., & Pang, B. (2023). Leisure as surveillance, and the surveillance of leisure. Leisure Sciences, 45(5), 391–399. https://doi.org/10.1080/01490400.2023.2200153
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press. https://doi.org/10.1521/978.14625/28806
Sann, R., Sang-in, T., Butt, P., Pattajaree, S., & Supakichaisin, P. (2026). Trail runners’ repeated participation in natural destinations: Insights from Thai perspectives. Eco-Tourism and Sustainable Development, 2(1), 131–146. https://doi.org/10.63385/etsd.v2i1.476
Scheer, V. (2019). Participation trends of ultra endurance events. Sports Medicine and Arthroscopy Review, 27(1), 3–7. https://doi.org/10.1097/JSA.0000000000000198
Scheer, V., Basset, P., Giovanelli, N., Vernillo, G., Millet, G. P., & Costa, R. J. S. (2020). Defining off-road running: A position statement from the Ultra Sports Science Foundation. International Journal of Sports Medicine, 41(5), 275–284. https://doi.org/10.1055/a-1096-0980
Scudds, A., & Lasikiewicz, N. (2025). WAT’s up? Exploring the impact of wearable activity trackers on physical activity and wellbeing: A systematic research review. Journal of Technology in Behavioral Science, 10(2), 283–300. https://doi.org/10.1007/s41347-024-00442-6
Stebbins, R. A. (2020). The serious leisure perspective: A synthesis. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-48036-3
Steel, R. P. (2024). The longitudinal associations between wearable technology, physical activity and self-determined motivation. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 22(4), 1030–1047. https://doi.org/10.1080/1612197X.2023.2180067
Tian, H. B., Qiu, Y. J., Lin, Y. Q., Zhou, W. T., & Fan, C. Y. (2020). The role of leisure satisfaction in serious leisure and subjective well-being: Evidence from Chinese marathon runners. Frontiers in Psychology, 11, 581908. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.581908
Tzanis, Z. (2026). Co-producing endurance: Strava and the construction of the professional endurance athlete. Social Media + Society, 12(3), 20563051261463859. https://doi.org/10.1177/20563051261463859
Valentin, S., Pham, L. A., & Macrae, E. (2022). Enablers and barriers in ultra-running: A comparison of male and female ultra-runners. Sport in Society, 25(11), 2193–2212. https://doi.org/10.1080/17430437.2021.1898590
Veal, A. J. (2017). The serious leisure perspective and the experience of leisure. Leisure Sciences, 39(3), 205–223. https://doi.org/10.1080/01490400.2016.1189367
Veal, A. J. (2021). A critique of serious leisure as theory. Leisure Studies, 40(4), 575–589. https://doi.org/10.1080/02614367.2021.1879909
Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: Updated methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546–553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x
Wilson, P. M., Rodgers, W. M., Loitz, C. C., & Scime, G. (2006). “It’s who I am … really!” The importance of integrated regulation in exercise contexts. Journal of Applied Biobehavioral Research, 11(2), 79–104. https://doi.org/10.1111/j.1751-9861.2006.tb00021.x
Xie, T., Yang, Y., Liu, C., Shi, S., & Yang, F. (2026). From joyful jog to data-driven drudgery: Why student runners abandon smart wearables in campus recreation. Recreational Sports Journal, 50(2), 196–211. https://doi.org/10.1177/15588661261449224