การวิเคราะห์สถานการณ์และข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบความก้าวหน้าในวิชาชีพของนักกายภาพบำบัดในสถานพยาบาลภาครัฐ กระทรวงสาธารณสุข

วัชรินทร์  ทายะติ; สันติภาพ  พึ่งอ่ำ; มณฑิชา ม่วงเงิน

ผู้แต่ง

วัชรินทร์ ทายะติ งานกายภาพบำบัด กลุ่มงานเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลตรัง; คณะอนุกรรมการส่งเสริมสมรรถนะเพื่อความก้าวหน้าในวิชาชีพกายภาพบำบัดในสถานพยาบาลภาครัฐ สภากายภาพบำบัด
สันติภาพ พึ่งอ่ำ งานกายภาพบำบัด โรงพยาบาลวังน้ำเขียว; คณะอนุกรรมการส่งเสริมสมรรถนะเพื่อความก้าวหน้าในวิชาชีพกายภาพบำบัดในสถานพยาบาลภาครัฐ สภากายภาพบำบัด
มณฑิชา ม่วงเงิน งานกายภาพบำบัด สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ; คณะอนุกรรมการส่งเสริมสมรรถนะเพื่อความก้าวหน้าในวิชาชีพกายภาพบำบัดในสถานพยาบาลภาครัฐ สภากายภาพบำบัด

คำสำคัญ:

กายภาพบำบัด, การจัดสรรตำแหน่ง, สมรรถนะ, นโยบายสาธารณสุข

บทคัดย่อ

หลักการและเหตุผล: ระบบความก้าวหน้าในวิชาชีพกายภาพบำบัดในสถานพยาบาลภาครัฐยังมีข้อจำกัดด้านจำนวนอัตราตำแหน่งระดับสูง (ชำนาญการพิเศษขึ้นไป) และการกระจายตัวของอัตราเหล่านั้น ส่งผลกระทบต่อขวัญกำลังใจและการพัฒนาวิชาชีพ

วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และอุปสรรคของระบบความก้าวหน้า ศึกษาผลกระทบต่อการพัฒนาวิชาชีพ และพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

วิธีการศึกษา: การวิจัยแบบผสมผสาน เริ่มด้วยการวิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามออนไลน์จากการสุ่มนักกายภาพบำบัดแบบแบ่งชั้น 12 เขตสุขภาพ รวม 363 คน (โรงพยาบาลศูนย์ร้อยละ 20.1 โรงพยาบาลทั่วไปร้อยละ 34.4 และโรงพยาบาลชุมชนร้อยละ 45.5) วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และสหสัมพันธ์ Spearman’s rank และการวิจัยเชิงคุณภาพสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 40 คน

ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่อยู่ในระดับปฏิบัติการ (ร้อยละ 76.6) และพบความแตกต่างของการกระจายระดับตำแหน่งตามระดับสถานพยาบาลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) โรงพยาบาลชุมชนมีตำแหน่งระดับชำนาญการพิเศษขึ้นไปเพียงร้อยละ 1.8 เมื่อเทียบกับโรงพยาบาลศูนย์ที่มีถึงร้อยละ 12.3 สำหรับระดับแรงจูงใจในการพัฒนาตนเองเพื่อความก้าวหน้า พบมีความสัมพันธ์กับการรับรู้ขั้นตอนการเลื่อนระดับในแต่ละระดับ (rho = 0.1214, p < 0.05) สัมพันธ์เชิงลบกับภาระงานประจำ (rho = −0.1141, p < 0.05) และภาระครอบครัว (rho = −0.1645, p < 0.01) ปัญหาหลักของระบบความก้าวหน้า ได้แก่ การจำกัดตำแหน่ง (ร้อยละ 94.7) และการกระจุกตัวในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ (ร้อยละ 91.1)

ข้อเสนอแนะ: ควรเพิ่มความชัดเจนของขั้นตอนการเลื่อนระดับควบคู่กับมาตรการสนับสนุนเชิงโครงสร้าง ลดข้อจำกัดด้านภาระงาน และควรเพิ่มการสร้างระบบสนับสนุนการทำผลงานในพื้นที่เพื่อเสริมแรงจูงใจ และลดความเหลื่อมล้ำของโอกาสความก้าวหน้าในวิชาชีพ

เอกสารอ้างอิง

Physical Therapy Profession Act B.E. 2547 (2004). The Royal Thai Government Gazette Volume 121, Section 65 A. (Oct 12, 2004). (in Thai)

Physical Therapy Council. Strategic plan of the Physical Therapy Council, B.E. 2566–2569 (2023–2026). Bangkok: Physical Therapy Council; 2022. (in Thai)

Human Resource Management Division, Ministry of Public Health. Report on health workforce in the civil service system, fiscal year B.E. 2566 (2023). Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2023. (in Thai)

Information and Communication Technology Center, Office of the Civil Service Commission, Ministry of Public Health. Public sector workforce report for fiscal year B.E. 2564 (2021). Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2021. (in Thai)

Office of the Civil Service Commission (OCSC). OCSC Official Letter No. NR 1008/Wor17 dated July 2, B.E. 2552 (2009): criteria and conditions for position classification. Nonthaburi: Office of the Civil Service Commission; 2009. (in Thai)

Buchan J, Dhillon I, Campbell J. Health employment and economic growth: an evidence base. Geneva: World Health Organization; 2019.

Williams E, D’Amore W, McMeeken J. Physiotherapy in rural and regional Australia. Aust J Rural Health. 2007;15(6):380-6.

Wilson ME. Professional development and career pathways in public healthcare systems: an international comparison. Health Serv Res 2021;56(1):78-92.

Jaibun K. Analyzing the issues and impacts of the shortage of physical therapists: a discussion with Prof. Dr. Prawit Jenwattanakul [blog on the internet]; 2024 Dec 26 [cited 2025 Oct 31]. Available from: https://www.thecoverage.info/news/content/7926. (in Thai)

Four professional groups petition the Minister of Public Health to support the establishment of 'Senior Professional Level' positions in community hospitals [blog on the internet]; 2025 Sep 16 [cited 2025 Oct 31]. Available from: https://www.hfocus.org/content/2025/09/35290. (in Thai)

Rawls J. A theory of justice. Cambridge. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; 1971.

Herzberg F, Mausner B, Snyderman BB. The motivation to work. New York: John Wiley & Sons; 1959.

Vroom VH. Work and motivation. New York: Wiley; 1964.

Buchan J, Dhillon I, Campbell J. Health employment and economic growth: an evidence base. Geneva: World Health Organization; 2019.