กรอบแนวคิดปัจจัยเชิงประจักษ์ที่สัมพันธ์กับการเป็นผู้ประกันตนภาคสมัครใจในระบบประกันสังคม: การประยุกต์ใช้เพื่อขยายความคุ้มครองในระบบประกันสังคม มาตรา 40 ของประเทศไทย

สายชล คล้อยเอี่ยม; ณภูมิ สุวรรณภูมิ; พิสิฐ ศรีรัตนวงศ์

ผู้แต่ง

สายชล คล้อยเอี่ยม กลุ่มส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ สำนักคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; กองวิจัยและพัฒนา สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน
ณภูมิ สุวรรณภูมิ กองวิจัยและพัฒนา สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน
พิสิฐ ศรีรัตนวงศ์ กองวิจัยและพัฒนา สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน

คำสำคัญ:

ประกันสังคม, มาตรา 40, ปัจจัย, กรอบแนวคิด, แรงงานนอกระบบ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและเหตุผล: การขยายความคุ้มครองของระบบประกันสังคมสู่แรงงานนอกระบบเป็นเป้าหมายสำคัญของหลายประเทศ ประเทศไทยส่งเสริมและขยายความคุ้มครองนี้สู่แรงงานนอกระบบผ่านพระราชบัญญัติประกันสังคมมาตรา 40 ที่เป็นภาคสมัครใจ ปัจจุบันมีผู้ประกันตนที่เป็นแรงงานนอกระบบเพียงร้อยละ 17 เท่านั้น จากจำนวนแรงงานนอกระบบทั้งหมด 20.4 ล้านคน มีการวิจัยจำนวนมากที่ศึกษาค้นคว้าปัจจัยที่สัมพันธ์กับการตัดสินใจสมัครเป็นผู้ประกันตนและการจ่ายเงินสมทบต่อเนื่องหรือการต่ออายุสมาชิก ซึ่งประเทศไทยสามารถเรียนรู้และใช้ประโยชน์จากข้อค้นพบที่มีอยู่เพื่อปรับปรุงกลยุทธ์การขยายความคุ้มครองและเพิ่มประสิทธิภาพได้ ระเบียบวิธีศึกษา: ใช้การสืบค้นการศึกษาวิจัยจากฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ด้วยโปรแกรมสืบค้น Google Scholar, PubMed, ThaiJo และ ThaiLis การศึกษาวิจัยที่นำมาวิเคราะห์มีเนื้อหาเป็นภาษาอังกฤษและภาษาไทย มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาปัจจัยหรือทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่างๆ กับการสมัครเป็นผู้ประกันตนและ/หรือการจ่ายเงินสมทบต่อเนื่องหรือการต่ออายุสมาชิกของประกันสังคมหรือสุขภาพภาคสมัครใจ มาตรา 40 และกองทุนการออมแห่งชาติ ผลการศึกษาและข้อยุติ: จากการศึกษาวิจัยที่นำมาวิเคราะห์ทั้ง 10 ชิ้น พบว่า ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการขึ้นทะเบียนเป็นผู้ประกันตน การส่งเงินสมทบ หรือการเข้าร่วมกองทุนการออมแห่งชาติ ได้แก่ ปัจจัยด้านลักษณะบุคคล การศึกษา อาชีพ รายได้ ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับระบบหลักประกัน คุณภาพการบริการ ปัญหาสุขภาพ ชุดประโยชน์ทดแทน และสังคมและวัฒนธรรม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรคำนึงถึงปัจจัยข้างต้นเพื่อพัฒนากลยุทธ์และรูปแบบการขยายความคุ้มครองไปสู่แรงงานนอกระบบ มาตรา 40 และความยั่งยืนของกองทุนประกันสังคม

เอกสารอ้างอิง

Frey CB, Osborne MA. The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? Technological Forecasting and Social Change 2014;114:254–80. doi:10.1016/j.techfore.2016.08.019.

Research and Development Division, Social Security Office. Statistics on contributors of Social Security Scheme Article 40, 2011–2020 [Internet]. [cited 2020 Nov 4]. Available from: https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/dfdfee2c988105a52789ee570cff5e8a.pdf. (in Thai)

National Statistics Office. Ministry of Digital Economy and Society. The informal employment survey 2019. Bangkok: National Statistics Office; 2019. (in Thai)

Joanna Briggs Institute. Checklist for analytical cross sectional studies: critical appraisal tools for use in JBI systematic reviews [Internet]. 2020. [cited 2020 Oct 10]. Available from: https://joannabriggs.org/sites/default/files/2020-08/Checklist_for_Analytical_Cross_Sectional_Studies.pdf.

Iqbal M, Chowdhury AH, Mahmood SS, Mia MN, Hanifi SMA, Bhuiya A. Socioeconomic and programmatic determinants of renewal of membership in a voluntary micro health insurance scheme: evidence from Chakaria, Bangladesh. Glob Health Action 2017;10(1):1287398. doi: 10.1080/16549716.2017.1287398.

Mahmood SS, Hanifi SMA, Mia MN, Chowdhury AH, Rahman M, Iqbal M, Bhuiya A. Who enrolls in voluntary micro health insurance schemes in low-resource settings? Experience from a rural area in Bangladesh. Glob Health Action 2018;11(1):1525039. doi: 10.1080/16549716.2018.1525039.

Seddoh A, Sataru F. Mundane? Demographic characteristics as predictors of enrolment onto the National Health Insurance Scheme in two districts of Ghana. BMC Health Serv Res 2018;18(1):330. doi: 10.1186/s12913-018-3155-1.

Oraro T, Wyss K. How does membership in local savings groups influence the determinants of national health insurance demand? A cross-sectional study in Kisumu, Kenya. Int J Equity Health 2018;17(1):170. doi: 10.1186/s12939-018-0889-7.

Otieno PO, Wambiya EOA, Mohamed SF, Donfouet HPP, Mutua MK. Prevalence and factors associated with health insurance coverage in resource-poor urban settings in Nairobi, Kenya: a cross-sectional study. BMJ Open 2019;9(12):e031543. doi: 10.1136/bmjopen-2019-031543.

Ghimire P, Sapkota VP, Poudyal AK. Factors associated with enrolment of households in Nepal’s national health insurance program. Int J Health Policy Manag 2019;8(11):636-45. doi: 10.15171/ijhpm.2019.54.

Atnafu DD, Tilahun H, Alemu YM. Community-based health insurance and healthcare service utilization, North-West, Ethiopia: a comparative, cross-sectional study. BMJ Open 2018;8(8):e019613. doi: 10.1136/bmjopen-2017-019613.

Mirach TH, Demissie GD, Biks GA. Determinants of community-based health insurance implementation in west Gojjam zone, Northwest Ethiopia: a community based cross sectional study design. BMC Health Serv Res 2019;19(1):544. doi: 10.1186/s12913-019-4363-z.

Thamviriyavong P. The attitude towards the persistence of the voluntary insured persons (Article 40) of Social Security Office, Pathumthani province. Dusit Thani College Journal 2018;12(1): 296-314. (in Thai)

Preecha R, Lakkanawanit P. Decision – making of informal workers in Muang district, Nakhon Si Thammarat province to save money in the National Savings Fund. Veridian E-Journal Silpakorn University 2018;11(2):3261-79. (in Thai)

World Bank. World Bank country and lending groups [internet]. [cited 2021 Jan 25]. Available from: https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups.

Kimani, J. K., Ettarh, R., Warren, C., Bellows, B. Determinants of health insurance ownership among women in Kenya: evidence from the 2008–09 Kenya demographic and health survey. International Journal for Equity in Health 2014;13(1):27. doi: 10.1186/1475-9276-13-27.

Blanchet NJ, Fink G, Osei-Akoto I. The effect of Ghana’s National Health Insurance Scheme on health care utilisation. Ghana Med J 2012;46(2):76-84.

Chankova S, Sulzbach S, Diop F. Impact of mutual health organizations: evidence from West Africa Health Policy Plan 2008;23(4):264–76.

Alatinga KA, Williams JJ. Towards universal health coverage: exploring the determinants of household enrolment into National Health Insurance in the Kassena Nankana District, Ghana. Ghana Journal of Development Studies 2015;12(1-2):88–105. doi: 10.4314/gjds.v12i1-2.6.

Badu E, Agyei-Baffour P, Ofori Acheampong I, Preprah Opoku M, Addai-Donkor K. Households sociodemographic profile as predictors of health insurance uptake and service utilization: a cross-sectional study in a Municipality of Ghana. Advances in Public Health 2018;1–13. doi: 10.1155/2018/7814206.

De Allegri M, Kouyaté B, Becher H. et al. Understanding enrolment in community health insurance in sub-Saharan Africa: a population-based case-control study in rural Burkina Faso. Bull World Health Organ. 2006;84(11):852–8.

Kapologwe NA, Kagaruki GB, Kalolo A. et al. Barriers and facilitators to enrollment and re-enrollment into the community health funds/Tiba Kwa Kadi (CHF/TIKA) in Tanzania: a cross-sectional inquiry on the effects of socio-demographic factors and social marketing strategies. BMC Health Serv Res. 2017;17(1):308. doi: 10.1186/s12913-017-2250-z.

Gobah FKF, Liang Z. The National Health Insurance Scheme in Ghana: prospects and challenges; a cross-sectional evidence. Global J Health Sci 2011;3(2):1916–9736. doi: 10.5539/gjhs.v3n2p90.

Boateng JA. Health insurance enrolment decision among rural farmers: a case for Akuapem South District of Ghana. Bonn: 14th EADI General Conference; 2014. Germany, 23 – 26 June 2014.

Saavedra M. Children’s health insurance, family income, and welfare enrollment. Child Youth Serv Rev. 2017;73:182–6. doi: 10.1016/j.childyouth.2016.12.014.

Alesane A, Anang BT. Uptake of health insurance by the rural poor in Ghana: determinants and implications for policy. Pan Afr Med J 2018;31:124. doi:10.11604/pamj.2018.31.124.16265.

Jude A, Atanga S, Falang C, Nso E. Factors associated with non enrolment into Community Based Health Insurance Schemes in the Bamenda health district, Cameroon. Int J Public Health Epidemiol Res 2018;4(2):060-70.

Lammers J, Warmerdam S. Adverse selection in voluntary micro health insurance in Nigeria. Amsterdam: Amsterdam Institute for International Development; 2010.

Wang H, Yip W, Zhang L, Wang L, Hsiao W. Community-based health insurance in poor rural China: the distribution of net benefits. Health Policy and Planning 2005;20(6):366–74. doi: 10.1093/heapol/czi045.

Macha J, Harris B, Garshong B, Ataguba JE, Akazili J, Kuwawenaruwa A, et al. Factors influencing the burden of health care financing and the distribution of health care benefits in Ghana, Tanzania and South Africa. Health Policy and Planning 2012;27(suppl 1):i46–i54. doi: 10.1093/heapol/czs024.

Salari P, Akweongo P, Aikins M, Tediosi F. Determinants of health insurance enrolment in Ghana: evidence from three national household surveys. Health Policy Plan 2019;34(8):582-94. doi: 10.1093/heapol/czz079.

Wang H, Zhang L, YIP W, Hisea W. Adverse selection in a voluntary rural mutual health care health insurance care in China. SOCSci Med 2006;63:1236–45. doi: 10.1016/j.socscimed.2006.03.008.

Research and Development Division, Social Security Office, Social Security Scheme Statistics, September 2020. Nonthaburi: Social Security Office; 2021.

Alkenbrack S, Jacobs B, Lindelow M. Achieving universal health coverage through voluntary insurance: what can we learn from the experience of Lao PDR? BMC Health Serv Res 2013;13(1):521. doi: 10.1186/1472-6963-13-521.

Parmar D, Souares A, De Allegri M, Savadogo G, Sauerborn R. Adverse selection in a community-based health insurance scheme in rural Africa: implications for introducing targeted subsidies. BMC Health Serv Res 2012;12(1):181. doi: 10.1186/1472-6963-12-181.

McIntyre D. Learning from experience: Health care financing in low-and middle-income countries. Geneva: Global forum for health research Geneva; 2007.

Ahmed S, Sarker A, Sultana M, Chakrovorty S, Hasan M, Mirelman A, et al. Adverse selection in community based health insurance among Informal workers in Bangladesh: an EQ-5D assessment. International Journal of Environmental Research and Public Health 2018;15(2):242. doi: 10.3390/ijerph15020242.

Kotoh AM, Aryeetey GC, Van der Geest S. Factors that influence enrolment and retention in Ghana’ National Health Insurance Scheme. Int J Health Policy Manag 2018;7(5):443-54. doi: 10.15171/ijhpm.2017.117.

Dong H, Kouyate B, Cairns J, Sauerborn R. Differential willingness of household heads to pay community-based health insurance premia for themselves and other household members. Health Policy Plan 2004;19(2):120–6. doi: 10.1093/heapol/czh014.

Dror DM, Hossain SAS, Majumdar A, Pérez Koehlmoos TL, John D, Panda PK. What factors affect voluntary uptake of community-based health insurance schemes in low- and middle-income countries? A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE 2016;11(8):e0160479. doi: 10.1371/journal.pone.0160479.

Basaza R, Criel B, Van der Stuyft P. Community health insurance in Uganda: why does enrolment remain low? A view from beneath. Health Policy 2008;87(2):172–84. doi: 10.1016/j.healthpol.2007.12.008.

Jacques D, Julie F. Community-based health insurance schemes in sub-Saharan Africa: which factors really influence enrolment? Institute of Human and Social Sciences, University of Liege. Belgium: Centre for Social Economy; 2008.

Criel B, Waelkens MP. Declining subscriptions to the Maliando mutual health organisation in Guinea-Conakry (West Africa): what is going wrong? Soc Sci Med 2003;57(7):1205–19. doi: 10.1016/S0277-9536(02)00495-1.

Noubiap JJ, Joko WY, Obama JM, Bigna JJ. Community-based health insurance knowledge, concern, preferences, and financial planning for health care among informal sector workers in a health district of Douala, Cameroon. Pan Afr Med J 2013;16:17. doi: 10.11604/pamj.2013.16.17.2279.

Nair D. Determinants of enrollment in comprehensive health insurance scheme and implementation challenges: a study in Kerala, South India. Health Sci J 2015;10(1):8.

Mebratie D, Sparrow R, Yilma Z, Getnet A, Arjun B. Dropping out of Ethiopia’s community-based health insurance scheme. Health Policy and Plan 2015;30:1296–306. doi: 10.1093/heapol/czu142.

William F, Ichoku HE, Ataguba JE. Paying for community-based health insurance schemes in rural Nigeria: the use of in kind payments. Afr Rev Money Financ Bank. 2010.

Adebayo EF, Uthman OA, Wiysonge CS, Stern EA, Lamont KT, Ataguba JE. A systematic review of factors that affect uptake of community-based health insurance in low-income and middle-income countries. BMC Health Serv Res 2015;15:543. doi: 10.1186/s12913-015-1179-3.

Sadeh E. Interrelationships among quality enablers, service quality, patients’ satisfaction and loyalty in hospitals. TQM J 2017;29:101–17. doi: 10.1108/TQM-02-2015-0032.

Stepurko T, Pavlova M, Groot W. Overall satisfaction of health care users with the quality of and access to health care services: a cross-sectional study in six central and eastern European countries. BMC Health Serv Res 2016;16:342. doi: 10.1186/s12913-016-1585-1.

Xesfingi S, Vozikis A. Patient satisfaction with the healthcare system: assessing the impact of socio-economic and healthcare provision factors. BMC Health Serv Res 2016;16:94. doi: 10.1186/s12913-016-1327-4.

Ministry of Health. Kenya household health expenditure and utilization survey, 2014. Nairobi: Government of Kenya, 2013.

Baker DW, Sudano JJ, Albert JM, Borawski EA, Dor A. Loss of health insurance and the risk for a decline in self-reported health and physical functioning. Medical Care 2002;40(11):1126–31. doi: 10.1097/00005650-200211000-00013.

Sommers BD, Gunja MZ, Finegold K, Musco T. Changes in self-reported insurance coverage, access to care, and health under the Affordable Care Act. JAMA 2015;314(4):366. doi: 10.1001/jama.2015.8421.

Carrin G, Waelkens MP, Criel B. Community-based health insurance in developing countries: a study of its contribution to the performance of health financing systems. Trop Med Int Health 2005;10(8):799–811. doi: 10.1111/j.1365-3156.2005.01455.x.

The World Health Report. Health system financing: the path to universal coverage [internet]. 2010 [cited 2021 Feb 2]. Available from: http://www.who.int/whr/2010/whr10_en.pdf.

Bendig M, Arun T. Enrolment in micro life and health insurance: evidences from Sri Lanka. Microeconomics: Intertemporal Choice & Growth eJournal 2011.

Bailey C, Turner J. Strategies to reduce contribution evasion in social security financing. World Development 2001;29(2):385–93. doi: 10.1016/s0305-750x(00)00100-5.

Carrin G. Social health insurance in developing countries: A continuing challenge. Int Soc Secur Rev 2002;55:2.

Dror I. Social capital and microinsurance - Insights from field evidence in India. Microfinance Insights 2007;5:22.

Kaleem A, Ahmed S. The quran and poverty alleviation: a theoretical model for charity-based Islamic microfinance institutions. Nonprofit Voluntary Sector Quarterly 2009. doi: 10.1177/0899764009332466.

Schneider P, Diop F. In: Synopsis of results on the impact of community- based health insurance on financial accessibility to health Care in Rwanda. Alexander S, editor. Bethesda: The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank; 2001.

Wiesmann D, Johannes J. The Emerging Movement of Community Based Health Insurance in Sub-Saharan Africa: experiences and lessons learned. Afr Spectr 2000;35(2):193-210.

Rivera-Hernandez M. The role of religious leaders in health promotion for older Mexicans with diabetes. J Relig Health 2015;54(1):303–15. doi: 10.1007/s10943-014-9829-z.

Ruijs WL, Hautvast JL, Kerrar S, van der Velden K, Hulscher ME. The role of religious leaders in promoting acceptance of vaccination within a minority group: a qualitative study. BMC Public Health 2013;13:511. doi: 10.1186/1471-2458-13-511.

Nshakira-Rukundo E, Mussa EC, Nshakira N, Gerber N, von Braun J. Determinants of enrolment and renewing of community-based health insurance in households with under-5 children in rural South-Western Uganda. Int J Health Policy Manag 2019;8(10):593-606. doi: 10.15171/ijhpm.2019.49.

Ministry of Social Development and Human Security. Progress report on community–based social funds [internet]. [cited 3 February 2021]. Available at: http://www.m-society.go.th/ewtadmin/ewt/mso_web/more_news.php?cid=86.

Makaka A, Breen S, Binagwaho A. Universal health coverage in Rwanda: a report of innovations to increase enrolment in community-based health insurance. The Lancet 2012:380:S7. doi: 10.1016/s0140-6736(13)60293-7.