การสอบสวนโรคในภาวะการระบาดของ Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) ดำเนินการอย่างไร–กรณีศึกษาจากผู้ป่วย COVID-19 รายแรกจากยุโรปในประเทศไทย

ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์; สุทธนันท์ สุทธชนะ; ศุภณัฐ วงศานุพัทธ์

ผู้แต่ง

ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์ สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ กระทรวงสาธารณสุข; กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
สุทธนันท์ สุทธชนะ กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ศุภณัฐ วงศานุพัทธ์ กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

COVID-19, SARS-CoV-2, สอบสวนโรค, ติดตามผู้สัมผัส, ประเทศไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายกระบวนการสอบสวนโรค coronavirus disease 2019 (COVID-19) ผ่านกรณีศึกษาของผู้ป่วย COVID-19 ที่จังหวัดชลบุรี ซึ่งเป็นผู้ป่วยยืนยัน COVID-19 จากทวีปยุโรปรายแรกในประเทศไทย ผู้ป่วยเป็นชาวอิตาลีที่ทำงานในจังหวัดชลบุรี เดินทางไปอิตาลีเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2563 จากนั้นเดินทางกลับถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2563 ผ่านการตรวจวัดอุณหภูมิที่ด่านตรวจที่สนามบิน ในวันต่อมาผู้ป่วยเริ่มมีอาการในระบบทางหายใจส่วนต้น จึงไปตรวจที่โรงพยาบาลเอกชนแห่งหนึ่ง และได้รับการตรวจ nasopharyngeal swab (NPS) และ throat swab (TS) ผลการตรวจ NPS และ TS รายงานผลพบเชื้อ severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2563 จากนั้นถูกส่งตัวไปโรงพยาบาลศูนย์ชลบุรี ทีมสอบสวนของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข สามารถระบุผู้สัมผัสได้ 75 ราย ในจำนวนนี้ 56 ราย นับเป็นผู้สัมผัสที่มีความเสี่ยงสูง ในจำนวน 56 ราย 40 รายได้รับการตรวจ NPS และ TS ผลไม่พบเชื้อ SARS-CoV-2 ส่วนผู้สัมผัส 16 รายที่เหลือที่ไม่สามารถติดตามได้ในขณะนั้น จึงได้ส่งรายชื่อไปให้ผู้บัญชาการเหตุการณ์และสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองเพื่อติดตามต่อไป ซึ่งต่อมาทีมสอบสวนโรคพบว่าไม่มีใครใน 16 รายนี้ที่ยืนยันว่ากลายเป็นผู้ป่วย COVID-19 ทั้งนี้ ข้อค้นพบที่สำคัญอีกประการก็คือ การที่บุคลากรทางการแพทย์สวมอุปกรณ์ป้องกันที่ไม่เหมาะสม ทำให้ถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มผู้สัมผัสที่มีความเสี่ยงสูงด้วย ทีมสอบสวนโรคได้ส่งรายงานการสอบสวนและยกประเด็นเรื่องการสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสมในบุคลากรทางการแพทย์ต่อศูนย์ปฏิบัติการภาวะฉุกเฉินของกระทรวงสาธารณสุข ผลลัพธ์จากการสอบสวนโรคในเหตุการณ์นี้ร่วมกับเหตุการณ์อื่นๆ ที่คล้ายกันได้ถูกป้อนเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายของกระทรวงสาธารณสุข ต่อมากระทรวงสาธารณสุขได้ออกประกาศเน้นย้ำถึงความสำคัญของการสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสมในบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อจะลดผู้สัมผัสที่มีความเสี่ยงสูงที่จำเป็นต้องได้รับการกักกันเป็นเวลา 14 วัน นอกจากนั้นยังได้เน้นย้ำว่า ระบบกักกันตัวด้วยตนเองจะต้องกระทำอย่างเข้มงวด เพื่อลดความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายเชื้อในวงกว้าง

เอกสารอ้างอิง

Gates B. Responding to Covid-19 - a once-in-a-century pandemic? N Engl J Med. 2020:10.1056/NEJMp2003762.

World Health Organization. Situation report – 55 [Internet]. 2020 [cited 16 Mar 2020]. Available from: https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200315-sitrep-55-covid-19.pdf?sfvrsn=33daa5cb_6.

Okada P, Buathong R, Phuygun S, Thanadachakul T, Parnmen S, Wongboot W, et al. Early transmission patterns of coronavirus disease 2019 (COVID-19) in travellers from Wuhan to Thailand, January 2020. Euro Surveill. 2020;25(8):10.2807/1560-7917.ES.2020.2825.2808.2000097.

Remuzzi A, Remuzzi G. COVID-19 and Italy: what next? Lancet. 2020;395:1225–8.

Grasselli G, Pesenti A, Cecconi M. Critical care utilization for the COVID-19 outbreak in Lombardy, Italy: early experience and forecast during an emergency response. JAMA. 2020;323(16):1545-6. doi:10.1001/jama.2020.4031

Lauer SA, Grantz KH, Bi Q, Jones FK, Zheng Q, Meredith HR, et al. The incubation period of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) from publicly reported confirmed cases: estimation and application. Ann Intern Med. 2020:M20-0504.

Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD. How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? Lancet. Mar 21 2020;395(10228):931-4.

Ng Y, Li Z, Chua YX, Chaw WL, Zhao Z, Er B, et al. Evaluation of the effectiveness of surveillance and containment measures for the first 100 patients with COVID-19 in Singapore - January 2-February 29, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. Mar 20 2020;69(11):307-11.

Adams JG, Walls RM. Supporting the health care workforce during the COVID-19 global epidemic. JAMA. 2020;323(15):1439-40. doi:10.1001/jama.2020.3972.

Royal Thai Government. Press announcement of COVID-19 as of 19 February 2020 [Internet]. 2020 [cited 24 Mar 2020]. Available from: https://www.thaigov.go.th/news/contents/details/26625.

Wongsanuphat S, Jitpeera C, Konglapamnuay D, Nilphat C, Jantaramanee S, Suphanchaimat R. Contact tracing and awareness-raising measures for travelers arriving in Thailand from high risk areas of Coronavirus Disease (COVID-19): a cluster of imported COVID-19 cases from Italy, March 2020. OSIR. 2020;13(2):38-47.

Wong JEL, Leo YS, Tan CC. COVID-19 in Singapore-current experience: critical global issues that require attention and action. JAMA. 2020;323(13):1243-4. doi:10.1001/jama.2020.2467.

Cheng HY, Jian SW, Liu DP, Ng TC, Huang WT, Lin HH. Contact tracing assessment of COVID-19 transmission dynamics in Taiwan and risk at different exposure periods before and after symptom onset. JAMA Intern Med. 2020;180(9):1156-63. doi:10.1001/jamainternmed.2020.2020.

Kretzschmar ME, Rozhnova G, Bootsma M, van Boven ME, van de Wijgert J, Bonten M. Time is of the essence: impact of delays on effectiveness of contact tracing for COVID-19, a modelling study. medRxiv. 2020:2020.2005.2009.20096289.