สถานการณ์การให้บริการของพยาบาลนมแม่ในสถานพยาบาลของประเทศไทย

นิศาชล เศรษฐไกรกุล; ชมพูนุท โตโพธิ์ไทย

ผู้แต่ง

นิศาชล เศรษฐไกรกุล มูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ
ชมพูนุท โตโพธิ์ไทย กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

พยาบาลนมแม่, การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่, คลินิกนมแม่, โรงพยาบาลสายสัมพันธ์แม่ลูก

บทคัดย่อ

พยาบาลนมแม่เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่และในการสนับสนุนให้เด็กได้รับอาหารที่เหมาะสมตามวัย เนื่องจากพยาบาลนมแม่เป็นบุคลากรหลักที่ให้การช่วยเหลือแม่เมื่อประสบปัญหาเกี่ยวกับการให้นมลูก พร้อมทั้งให้ความรู้ สอนทักษะ เสริมสร้างเจตคติที่ดี และช่วยสร้างความมั่นใจเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ประสบความสำเร็จ สถานพยาบาลในประเทศไทยมีการมอบหมายให้พยาบาลวิชาชีพทำหน้าที่พยาบาลนมแม่ โดยให้บริการประจำที่คลินิกนมแม่ ซึ่งที่ผ่านมายังไม่มีการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับแนวทางการให้บริการของพยาบาลนมแม่ งานวิจัยนี้จึงสนใจที่จะศึกษาสถานการณ์การให้บริการของพยาบาลนมแม่ในสถานพยาบาลของประเทศไทยในประเด็นต่างๆ ประกอบด้วยประเด็นบทบาทและขอบเขตการให้บริการของพยาบาลนมแม่ องค์ความรู้ที่จำเป็นและคุณสมบัติของพยาบาลนมแม่ ปัญหาที่พบจากการทำงานของพยาบาลนมแม่และแนวทางการพัฒนาศักยภาพของพยาบาลนมแม่

งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 53 คน ที่เป็นพยาบาลนมแม่ซึ่งปฏิบัติงานในสถานพยาบาลทั้งรัฐและเอกชน เก็บข้อมูลโดยใช้วิธีการสนทนากลุ่มและการตอบแบบสอบถามด้วยตัวเอง ผลการศึกษาพบว่า พยาบาลนมแม่มีบทบาทหน้าที่หลักในการเป็นผู้ให้ความรู้ สร้างความเข้าใจ สร้างความเชื่อมั่นให้แก่หญิงตั้งครรภ์ แม่และครอบครัวเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เริ่มตั้งแต่ช่วงตั้งครรภ์ต่อเนื่องจนถึงหลังคลอด โดยขอบเขตของการให้บริการจะเป็นการดูแลทางการพยาบาลที่ไม่มีหัตถการรุนแรง พยาบาลนมแม่จำเป็นต้องมีความรู้ที่กว้างขวาง ครอบคลุมทั้งเรื่องที่เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ การใช้นมผสม ความรู้เรื่องโภชนาการของมารดาและเรื่องพัฒนาการของเด็ก นอกจากนี้ พยาบาลนมแม่จำเป็นต้องมีทักษะที่หลากหลายทั้งด้านการบริการ ด้านวิชาการ ด้านการสื่อสารและด้านการบริหารจัดการ พยาบาลนมแม่กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่พบปัญหาในการทำงานคล้ายคลึงกัน ได้แก่ การได้รับภาระงานเพิ่มเติม ความก้าวหน้าด้านอาชีพไม่ชัดเจน รวมทั้งการขาดองค์ความรู้ในเรื่องปัญหานมแม่ที่ซับซ้อน ซึ่งปัญหาในการทำงานเหล่านี้เป็นผลจากปัจจัยที่สำคัญได้แก่ นโยบายทั้งระดับประเทศและระดับหน่วยงาน ผู้บริหาร และเพื่อนร่วมงาน จากผลการศึกษานี้ มีข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนาศักยภาพของพยาบาลนมแม่ คือ จัดทำนโยบายและการถ่ายทอดนโยบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับแนวทางการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในสถานพยาบาล วางระบบเพื่อพัฒนาศักยภาพของพยาบาลนมแม่พร้อมทั้งติดตามประเมินผลในระยะยาว และการสร้างเครือข่ายพยาบาลนมแม่

เอกสารอ้างอิง

Hangchaovanich Y, Vichitsukon K, Siritanaratkul S, Wongsiri A, Promsakul A. Guideline for breastfeeding mother. Bangkok: Thai Breastfeeding Center Foundation; 2013. (in Thai)

United Nations Children’s Fund. Infant and young child feeding [internet]. 2014 [cited 2018 October 7]. Available from: http://www.unicef.org/nutrition/index_breastfeeding.html.

Edozien L. The contraceptive benefit of breastfeeding. Afr Health 1994;16(6):15-7.

Charoenratana C. Breastfeeding [internet]. 2014 [cited 2018 September 17]. Available from: http://www.medicine.cmu.ac.th/dept/obgyn/2011/index.php?option=com_content&view=article&id=931:breastfeeding&catid=45&Itemid=561. (in Thai)

Trout KK, Averbuch T, Barowski M. Promoting breastfeeding among obese women and women with gestational diabetes mellitus. Curr Diab Rep 2011;11(1):7-12.

Schwarz EB, Ray RM, Stuebe AM, Allison MA, Ness RB, Freiberg MS, et al. Duration of lactation and risk factors for maternal cardiovascular disease. Obstet Gynecol 2009;113(5):974-82.

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Global nutrition targets 2025: breastfeeding policy brief (WHO/NMH/NHD/14.7). Geneva: World Health Organization; 2014.

National Statistical Office, United Nations Children’s Fund. Thailand multiple indicator cluster survey 2015-2016, Final Report. Bangkok: NSO and UNICEF; 2016.

Cetthkrikul N, Topothai C, Topothai T, Pongutta S, Kunpeuk W, Prakongsai P, et al. Situation of breastfeeding among mothers receiving services in public hospitals in Thailand. Journal of Health Science 2016;25(4):657-63. (in Thai)

Tangsuksan P. Breastfeeding promotion in pregnant women. Journal of Public Health Nursing 2011;25(3):103-19.

Zhu Y, Hernandez LM, Mueller P, Dong Y, Hirschfeld S, Forman MR. Predictive models for characterizing disparities in exclusive breastfeeding performance in a multi-ethnic population in the US. Matern Child Health J 2016 Feb;20(2):398-407.

Manager Online. Ten steps for mothers and child health development used by Department of Health [internet]. 2010 [cited 2018 November 30]. Available from: http://www.manager.co.th/Qol/ViewNews.aspx?NewsID=9530000105950. (in Thai)

Puapornpong P. Lactation clinics and breastfeeding support [internet]. 2015 [cited 2018 November 30]. Available from: http://guruobgyn.com/tag/คลินิกนมแม่กับการส่งเส/. (in Thai)

Department of Health. Miss breastfeeding [internet] [cited 2018 October 28]. Available from: hpe4.anamai.moph.go.th/hpe/data/cat6/missBF.doc. (in Thai)

Vichitsukon K. Guideline for breastfeeding expert training. Nonthaburi: Department of Health; 2007. (in Thai)

International Baby Food Action Network. World breastfeeding trends initiative: Thailand assessment report 2015 [cited 2018 October 28]. Available from: http://worldbreastfeed-ingtrends.org/GenerateReports/report/WBTi-Thailand-2015.pdf.

Department of Health. Training guideline for Maternal and Child Health service [internet]. 2016 [cited 2018 Oct 28]. Available from: https://spkhp.files.wordpress.com/2016/03/ae0b884e0b8b9e0b988e0b8a1e0b8b7e0b8ade0b89de0b8b6e0b881e0b8ade0b89ae0b8a3e0b8a1e0b887e0b8b2e0b899e0b8ade0b899e0b8b2e0b8a1e0b8b1e0b8a2.pdf. (in Thai)

Agyapong VI, Osei A, Farren CK, McAuliffe E. Factors influencing the career choice and retention of community mental health workers in Ghana. Hum Resour Health 2015 Jul 9;13:56. doi: 10.1186/s12960-015-0050-2.