ผลการดำเนินงานตามนโยบายการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลในหญิงคลอดปกติ โรงพยาบาลมหาสารคาม

ชุติมาภรณ์ ไชยสงค์; พิริยา ติยาภักดิ์; สุภาพร สุภาทวีวัฒน์; ศราวุธ มิทะลา; สุรศักดิ์ ไชยสงค์

ผู้แต่ง

ชุติมาภรณ์ ไชยสงค์ กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลมหาสารคาม
พิริยา ติยาภักดิ์ กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลมหาสารคาม
สุภาพร สุภาทวีวัฒน์ กลุ่มงานสูติกรรม โรงพยาบาลมหาสารคาม
ศราวุธ มิทะลา กลุ่มงานสูติกรรม โรงพยาบาลมหาสารคาม
สุรศักดิ์ ไชยสงค์ หน่วยวิจัยเภสัชศาสตร์สังคม คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

คำสำคัญ:

การใช้ยาอย่างสมเหตุผล, การใช้ยาปฏิชีวนะ, หญิงคลอดปกติครบกำหนดทางช่องคลอด, มูลค่าการใช้ยา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและเหตุผล: กระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้ “การใช้ยาปฏิชีวนะในหญิงคลอดปกติครบกำหนดทางช่องคลอด” เป็นตัวชี้วัดหนึ่งของแผนพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (Service Plan) สาขาการใช้ยาอย่างสมเหตุผล โดยมีเป้าหมายคือ อัตราการใช้ยาปฏิชีวนะไม่เกินร้อยละ 10 ในการนี้ โรงพยาบาลมหาสารคามได้ดำเนินงานตามนโยบายดังกล่าวตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2559 โดยได้จัดการประชุมชี้แจง กำหนดเป้าหมาย กำหนดแนวทางปฏิบัติ และติดตามประเมินผลอย่างสม่ำเสมอ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการดำเนินงานตามนโยบายฯ ต่ออัตราการใช้ยาปฏิชีวนะ มูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะ อัตราการติดเชื้อในหญิงคลอดปกติฯ เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยให้มีประสิทธิภาพต่อไป ระเบียบวิธีศึกษา: ทำการศึกษาแบบย้อนหลังโดยใช้ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์และการทบทวนเวชระเบียนของหญิงคลอดปกติฯ ระหว่างเดือนตุลาคม 2558 – เมษายน 2561 ในโรงพยาบาลมหาสารคาม โดยอัตราการใช้ยาและมูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะนั้น เก็บข้อมูลจากฐานข้อมูล 43 แฟ้ม ส่วนอัตราการติดเชื้อแผลฝีเย็บ เก็บข้อมูลจากแบบบันทึกการเข้านอนโรงพยาบาลซ้ำของแผนกสูตินรีเวชกรรม และรูปแบบการใช้ยาปฏิชีวนะช่วงหลังการดำเนินงาน เก็บข้อมูลโดยทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยในเดือนตุลาคม 2560 – เมษายน 2561 เปรียบเทียบอัตราการใช้ยาปฏิชีวนะ มูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะ และอัตราการติดเชื้อระหว่างช่วงก่อน (ตุลาคม 2558 – ตุลาคม 2559) และหลังการดำเนินงาน (พฤศจิกายน 2559 – เมษายน 2561) ด้วย Mann-Whitney U test และประเมินผลของนโยบายด้วย segmented regression of interrupted time-series analysis ผลการศึกษา: เมื่อเปรียบเทียบระหว่างก่อนและหลังการดำเนินงาน อัตราการใช้ยาปฏิชีวนะและมูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะในหญิงคลอดปกติฯ ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ค่ามัธยฐานของอัตราการใช้ยาปฏิชีวนะรายเดือนเท่ากับร้อยละ 100 vs ร้อยละ 13.2, p<0.001, ค่ามัธยฐานของมูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะต่อเดือน เท่ากับ 8,368 บาท vs 1,328 บาท, p<0.001) ส่วนอัตราการติดเชื้อแผลฝีเย็บไม่แตกต่างกัน (ค่ามัธยฐาน ร้อยละ 0 vs ร้อยละ 0, p=0.222) ผลการดำเนินงานตามนโยบายทำให้อัตราการใช้ยาปฏิชีวนะลดลง -82.1% (95%CI: -87.3 to -76.9, p<0.001) และมูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะต่อเดือนลดลง -6,663.2 บาท (95%CI: -8,396.7 to -4,929.8, p<0.001) แต่ไม่ทำให้อัตราการติดเชื้อแผลฝีเย็บเฉลี่ยต่อเดือนเปลี่ยนแปลงไป (0.063%, 95%CI: -0.280 to 0.406, p=0.709) ในการทบทวนเวชระเบียนของหญิงคลอดปกติฯ ทั้งหมด 721 คน พบว่า มีการใช้ยาปฏิชีวนะ 45 คน (ร้อยละ 6.2) เหตุผลของการใช้ยาปฏิชีวนะส่วนใหญ่คือ มีแผลฉีกขาดระดับ 3-4 (14 คน, ร้อยละ 31.1) โดยยาปฏิชีวนะที่ใช้บ่อยที่สุดคือ Amoxycillin และ Cefazolin สรุปและข้อเสนอแนะ: การดำเนินงานตามนโยบายการใช้ยาปฏิชีวนะในหญิงคลอดปกติฯ ทำให้มีการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลมากขึ้น ส่งผลให้อัตราและมูลค่าการใช้ยาปฏิชีวนะของโรงพยาบาลลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยไม่ทำให้ผู้ป่วยได้รับอันตรายจากการติดเชื้อเพิ่มขึ้น

เอกสารอ้างอิง

Jongtrakul P. Antibiotic prophylaxis in vaginal delivery. Reasonable drug use in primary care. 10th ed. Bangkok: Wanida Publishers; 2017. p. 187-9. (in Thai)

Yokoe DS, Christiansen CL, Johnson R, Sands KE, Livingston J, Shtatland ES, et al. Epidemiology of and surveillance for postpartum infections. Emerg Infect Dis 2001;7(5):837-41.

Bonet M, Ota E, Chibueze CE, Oladapo OT. Antibiotic prophylaxis for episiotomy repair following vaginal birth. Cochrane Database Syst Rev 2017;11:CD012136. doi: 10.1002/14651858.CD012136.pub2.

Bonet M, Ota E, Chibueze CE, Oladapo OT. Routine antibiotic prophylaxis after normal vaginal birth for reducing maternal infectious morbidity. Cochrane Database Syst Rev 2017;11:CD012137. doi: 10.1002/14651858.CD012137.pub2.

Rational Drug Use Sub-Committee. Rational drug use hospital manual. 2nd ed. Bangkok: The Agricultural Co-operative Federation of Thailand; 2016. (in Thai)

Trasande L, Blustein J, Liu M, Corwin E, Cox LM, Blaser MJ. Infant antibiotic exposures and early-life body mass. Int J Obes (Lond) 2013;37(1):16-23.

Yamamoto-Hanada K, Yang L, Narita M, Saito H, Ohya Y. Influence of antibiotic use in early childhood on asthma and allergic diseases at age 5. Ann Allergy Asthma Immunol 2017;119(1):54-8.

Stoll BJ, Hansen N, Fanaroff AA, Wright LL, Carlo WA, Ehrenkranz RA, et al. Changes in pathogens causing early-onset sepsis in very-low-birth-weight infants. N Engl J Med 2002;347:240–7.

Schuchat A, Zywicki SS, Dinsmoor MJ, Mercer B, Romaguera J, O’Sullivan MJ, et al. Risk factors and opportunities for prevention of early-onset neonatal sepsis: a multicenter case-control study. Pediatrics 2000;105:21-6.

Lagarde M. How to do (or not to do) assessing the impact of a policy change with routine longitudinal data. Health Policy Plan 2012;27:76-83.

Lagarde M, Palmer N. The impact of user fees on health service utilization in low-and middle-income countries: how strong is the evidence? Bull World Health Organ 2008;86:839-48.

Ranji SR, Steinman MA, Shojania KG, Gonzales R. Interventions to reduce unnecessary antibiotic prescribing: a systematic review and quantitative analysis. Med Care 2008 Aug;46(8):847-62.

Zhen L, Jin C, Xu HN. The impact of prescriptions audit and feedback for antibiotic use in rural clinics: interrupted time series with segmented regression analysis. BMC Health Serv Res 2018;18(1):777. doi: 10.1186/s12913-018-3602-z.

Chaiyasong S, Chaiyasong C. Impacts of esomeprazole injection control policy on utilization and expenditure in Mahasarakham Hospital. Isan Journal of Pharmaceutical Sciences 2014;10(2):161-72. (in Thai)

Oekaroek S, Chaiyasong S. Impacts of drug use control measures on utilization and expenditure of non-national essential statins in a provincial hospital. Isan Journal of Pharmaceutical Sciences 2017;13(Supplement):658-68. (in Thai)