ปัจจัยเชิงระบบที่ส่งผลต่อความต่อเนื่องของโครงข่ายบริการเยี่ยมบ้านสำหรับผู้ป่วยประคับประคองระยะท้ายหลังจากการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด: กรณีศึกษาจังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

การถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ไปสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) เป็นนโยบายสำคัญด้านการกระจายอำนาจทางสาธารณสุข ซึ่งอาจส่งผลต่อความต่อเนื่องของบริการดูแลผู้ป่วยประคับประคองระยะท้ายที่บ้านและชุมชน การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความต่อเนื่องของระบบบริการและปัจจัยที่ส่งผลต่อการดูแลผู้ป่วยประคับประคองภายหลังการถ่ายโอน รพ.สต. ในจังหวัดพิษณุโลก โดยใช้กรอบวิเคราะห์ 4 เสาหลักของระบบบริการ ได้แก่ บุคลากร ระบบข้อมูลสุขภาพ เวชภัณฑ์และอุปกรณ์ทางการแพทย์ และการมีส่วนร่วมของชุมชน  การศึกษาครอบคลุมเครือข่ายบริการของโรงพยาบาลระดับทุติยภูมิและตติยภูมิในจังหวัดพิษณุโลก กลุ่มผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย บุคลากรสาธารณสุข ญาติหรือผู้ดูแลผู้ป่วย และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวม 20 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตการณ์ประชุมวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีการตรวจสอบสามเส้า  ผลการศึกษาพบว่า ระบบบริการยังสามารถคงความต่อเนื่องของการดูแลผู้ป่วยที่บ้านได้ แม้มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการกำกับดูแล โดยผู้ป่วยและครอบครัวไม่รับรู้ความแตกต่างของหน่วยงานผู้ให้บริการ ความต่อเนื่องของระบบสะท้อนผ่าน 4 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ 1) ด้านบุคลากร: การเยี่ยมบ้านและการประสานงานยังดำเนินต่อเนื่อง แต่มีข้อจำกัดด้านภาระงานพยาบาล 2) ด้านระบบข้อมูลสุขภาพ: การส่งต่อและเชื่อมโยงข้อมูลผู้ป่วยระหว่างหน่วยบริการยังเป็นปัจจัยสำคัญต่อความต่อเนื่องของการดูแล 3) ด้านเวชภัณฑ์และอุปกรณ์: การเข้าถึงยามอร์ฟีนและอุปกรณ์ทางการแพทย์มูลค่าสูงยังมีข้อจำกัดบางประการ และ 4) ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านมีบทบาทสำคัญในการคัดกรอง ติดตาม และเชื่อมต่อการดูแลในชุมชน  สรุป การคงไว้ซึ่งความต่อเนื่องของบริการดูแลผู้ป่วยประคับประคองภายหลังการถ่ายโอน รพ.สต. จำเป็นต้องพัฒนาการบริหารกำลังคน ระบบข้อมูลสุขภาพ การสนับสนุนทรัพยากรทางการแพทย์ และกลไกการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้เกิดระบบบริการสุขภาพที่ไร้รอยต่อและยั่งยืนในระดับพื้นที่