การดำเนินงานระบบสุขภาพอำเภอที่มีผลต่อคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิในจังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

ระบบสุขภาพอำเภอ (district health system: DHS) เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการจัดบริการสุขภาพปฐมภูมิของประเทศไทย โดยมุ่งเน้นการบูรณาการการทำงานของภาคีเครือข่ายในระดับพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ผลการดำเนินงานของ DHS และผลกระทบต่อคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิยังมีความแตกต่างกันระหว่างอำเภอ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการดำเนินงาน ปัญหา อุปสรรค และปัจจัยสู่ความสำเร็จของ DHS ที่มีผลต่อคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิในจังหวัดสุรินทร์ ใช้การวิจัยแบบผสมผสานเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหาร ผู้ให้บริการ จำนวน 24 คน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และในส่วนของผู้รับบริการ ทำการศึกษาเปรียบเทียบความพึงพอใจ จำนวน 400 คน ระหว่างอำเภอ อำเภอละ 100 คนและระหว่างประเภทสถานบริการ (เลือกผู้รับบริการจากโรงพยาบาล 200 คนและจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 200 คน) โดยใช้ independent t-test และ one-way ANOVA  ผลลัพธ์เชิงคุณภาพ พบว่า DHS ช่วยเสริมการบูรณาการการทำงาน การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และการตอบสนองต่อปัญหาสุขภาพในพื้นที่ แต่ในบริบทเฉพาะพื้นที่ยังพบข้อจำกัดด้านบุคลากร งบประมาณ และความต่อเนื่องของการติดตามประเมินผล ซึ่งสะท้อนให้เห็นจากความพึงพอใจของประชาชน โดยโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลมีคะแนนความพึงพอใจสูงกว่าโรงพยาบาลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และอำเภอในกลุ่มคะแนนสูงมีระดับความพึงพอใจสูงกว่าในกลุ่มคะแนนต่ำอย่างมีนัยสำคัญ (F = 6.71, p < 0.001) ดังนั้น การพัฒนาศักยภาพบุคลากร การจัดสรรงบประมาณอย่างเหมาะสม การพัฒนาระบบติดตามและประเมินผลที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง เป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับ DHS ให้เกิดความเท่าเทียม เกิดการพัฒนาคุณภาพบริการปฐมภูมิและลดความเหลื่อมล้ำให้กับประชาชน