การทำความเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างอาหารแปรรูปกับโรคเรื้อรัง ในกลุ่มวัยรุ่นไทยในกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

การบริโภคอาหารแปรรูปและอาหารแปรรูปขั้นสูง (Ultra-Processed Foods: UPFs) ในกลุ่มวัยรุ่นเพิ่มสูงขึ้นทั่วโลก ส่งผลต่อความเสี่ยงโรคอ้วน โรคเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคหัวใจและหลอดเลือด วัยรุ่นในกรุงเทพมหานครมีความเปราะบางเป็นพิเศษ เนื่องจากการเข้าถึงร้านสะดวกซื้อ ร้านอาหารจานด่วน บริการส่งอาหาร และการตลาดออนไลน์แพร่หลายมากขึ้น การทบทวนครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานระดับประเทศและต่างประเทศเกี่ยวกับการบริโภค UPFs ในวัยรุ่น โดยเน้นกรุงเทพมหานคร เพื่ออธิบายรูปแบบการบริโภค วิเคราะห์ปัจจัยทางสังคม สิ่งแวดล้อม และพฤติกรรมที่มีอิทธิพล และตรวจสอบความเชื่อมโยงกับปัจจัยเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ทำการสืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูล PubMed, Scopus, Web of Science และ ThaiJo รวมทั้ง Grey Literature จากองค์การอนามัยโลก กระทรวงสาธารณสุข และการสำรวจสุขภาพแห่งชาติเผยแพร่ช่วงเดือนมกราคม ปี 2558 ถึงเดือนมิถุนายน ปี 2568 คัดเลือกการศึกษาในกลุ่มวัยรุ่นอายุ 10-19 ปีที่รายงานพฤติกรรมการบริโภค UPFs หรือผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้อง และสังเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา โดยเน้นผลลัพธ์ในกรุงเทพฯ และเปรียบเทียบกับแนวโน้มระดับโลก ผลการศึกษาพบว่า วัยรุ่นในกรุงเทพฯบริโภคเครื่องดื่มหวาน บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารทอด และเบเกอรี่เป็นประจำ โดยปริมาณน้ำตาลและโซเดียมมักเกินกว่าคำแนะนำ ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ อิทธิพลจากเพื่อน พฤติกรรมการซื้ออาหารของครอบครัว การตลาดออนไลน์ และความสะดวกในการเข้าถึงอาหารแปรรูป ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มทั่วโลกและสัมพันธ์กับภาวะน้ำหนักเกิน ความดันโลหิตสูงและความผิดปกติของเมแทบอลิซึมในระยะเริ่มต้น การบริโภค UPFs
ในกลุ่มวัยรุ่นกรุงเทพฯ อยู่ในระดับสูง และเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในอนาคต
ควรดำเนินมาตรการหลายระดับอย่างเร่งด่วน ทั้งการเก็บภาษีเครื่องดื่มหวาน ติดฉลากคำเตือนด้านโภชนาการ ควบคุมการตลาดออนไลน์ที่มุ่งเป้ากลุ่มเด็กและวัยรุ่น และจำกัดความหนาแน่นของร้านอาหารจานด่วนใกล้โรงเรียน พร้อมทั้งจัดโครงการส่งเสริมโภชนาการในโรงเรียน กำหนดมาตรฐานโรงอาหาร และใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เพื่อสนับสนุนการปรับพฤติกรรมการบริโภคอย่างยั่งยืนงานวิจัยเชิงติดตามเฉพาะในกรุงเทพฯ มีความจำเป็นเพื่อประเมินแนวโน้มและผลของมาตรการเชิงนโยบาย