ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดวัณโรคดื้อยา เขตสุขภาพที่ 6

บทคัดย่อ

องค์การอนามัยโลกคาดประมาณประเทศไทยมีผู้ป่วยวัณโรคดื้อยา MDR/RR-TB ประมาณ 4 ต่อประชากรแสนคนต่อปี และเขตสุขภาพที่ 6 พบผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาเพิ่มขึ้น การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบ case-control study โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิของผู้ป่วยวัณโรคที่ขึ้นทะเบียนรักษาในโปรแกรม NTIP เขตสุขภาพที่ 6 ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2564-30 กันยายน 2567 จำนวน 1,131 ราย โดยกำหนดอัตราส่วนกลุ่มผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาและไม่ดื้อยาเท่ากับ 1:2 และสุ่มตัวอย่างแบบมีระบบ ข้อมูลประกอบด้วย 3 ส่วน ดังนี้ ปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยด้านสุขภาพ และปัจจัยด้านการรักษาวัณโรค วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ multiple logistic regression ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยวัณโรคเป็นเพศชาย ร้อยละ 68.2 โดยพบมากที่สุดในกลุ่มอายุ 35–44 ปี ร้อยละ 21.0 สัญชาติไทย ร้อยละ 94.0 ไม่ได้ประกอบอาชีพ ร้อยละ 50.4 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดวัณโรคดื้อยาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคปอด (aOR = 12.23; 95% CI = 1.97-22.50) ผู้ป่วยวัณโรคกลับเป็นซ้ำ (aOR = 8.31; 95% CI = 3.37-20.52) ผู้มีผลตรวจ AFB พบเชื้อในเดือนวินิจฉัย (aOR = 2.89; 95% CI = 1.83-4.60) ผู้ติดเชื้อเอชไอวี (aOR = 2.45; 95% CI = 1.22-4.92) ผู้ป่วยเบาหวาน (aOR = 1.30; 95% CI = 1.12-4.71) และระยะเวลาการรักษาวัณโรค (< 6 เดือน: aOR = 2.07; 95% CI = 1.96-4.46; > 9 เดือน: aOR = 1.11; 95% CI = 1.05-1.21) ควรผลักดันการพัฒนานโยบาย “One Stop TB Risk Management” ครอบคลุมผู้ป่วย HIV, DM, TB relapse และ smear positive ให้คัดกรองกลุ่มเสี่ยงอย่างเข้มข้น กำหนดแนวทางการส่งตรวจความไวต่อยาทุกรายให้เป็น standing order และพัฒนาระบบเฝ้าระวังปัจจัยเสี่ยง