RECREATION AND LEISURE IN THAILAND: FORMATION AND EVOLUTION, CURRENT STATUS, AND FUTURE DIRECTIONS
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
Recreation and leisure in Thailand have foundations in policy, higher education, research, and professional practice, yet the relationship between concepts and institutional structures warrants further analysis. This article reviews the conceptual foundations and relationship between recreation and leisure studies internationally; examines the formation, reception, translation, and adaptation of these ideas in Thailand, using terminology and concepts as a shared analytical theme across four dimensions; analyzes current conditions against international scholarship; and proposes context-sensitive directions. An integrative review draws on academic literature, research, historical evidence, and institutional documents. Internationally, recreation and leisure studies overlap within diverse institutional arrangements. In Thailand, recreation is prominent in institutional names and structures, whereas leisure-related knowledge is distributed across policy, curricula, and research. Different tempos of conceptual and institutional change are associated with the coexistence of structures from different periods, some reflecting functional specialization. Differences between program titles and content alone cannot establish educational gaps. Clearer limitations concern the assessment of experiential quality and the linkage of population time-use data with policy monitoring. Connections among professional mechanisms, qualifications, and competencies require further evidence. The central proposition is that key gaps lie at the interfaces among existing components rather than in a complete absence of structures. Five development directions address knowledge, research and data systems, education, professional practice, and policy and evaluation. A three-level readiness framework emphasizes building on existing mechanisms, establishing shared agreements, and institutional development where necessary, without prescribing an institutional model in advance.
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Articles in this journal are copyrighted by the Thai Journal of Leisure and Recreat </strong published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) license.
may be read and used for academic purposes, such as teaching, research, or citation, with proper credit given to the author and the journal.
use or modification of the articles is prohibited without permission.
statements expressed in the articles are solely the opinions of the authors.
authors are fully responsible for the content and accuracy of their articles.
other reuse or republication requires permission from the journal."
References
กรมพลศึกษา. (2555). แผนพัฒนานันทนาการแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2555–2559). กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
กรมพลศึกษา. (2566). แผนปฏิบัติการด้านนันทนาการ ระยะที่ 4 (พ.ศ. 2566–2570). กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.https://www.dpe.go.th/th/doc-knowledge-recreation/019e497b-d748-7c8a-abff-5364c056f0fb
กรมพลศึกษา. (2569). กรมพลศึกษาจัดประชุมติดตามการดำเนินงานการสำรวจข้อมูลการออกกำลังกาย เล่นกีฬา และประกอบกิจกรรมนันทนาการ ครั้งที่ 3/2569. https://www.dpe.go.th/th/news-org-news-list/019e3bbd-108a-72b6-9731-0df30e0ba276
กรมพลศึกษา. (ม.ป.ป.). งานวิจัยด้านนันทนาการ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://www.dpe.go.th/th/doc-research-recreation
คณะพลศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (ม.ป.ป.-ก). หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการกีฬาและนันทนาการ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จากhttps://pesh.swu.ac.th/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-3/
คณะพลศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (ม.ป.ป.-ข). หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาผู้นำนันทนาการ (หลักสูตรปรับปรุง พ.ศ. 2566). สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://pesh.swu.ac.th/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3/
คณะพลศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (ม.ป.ป.-ค). หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการกีฬาและนันทนาการ (หลักสูตรปรับปรุง พ.ศ. 2566). สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://pesh.swu.ac.th/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-2/
คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2569). หลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการธุรกิจกีฬา นันทนาการ และเวลเนส พ.ศ. 2569. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://ms.su.ac.th/th/course/detail/108/168
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (ม.ป.ป.). หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชานันทนาการ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://registrar.ku.ac.th/wp-content/uploads/2017/05/MS-Recreation2564.pdf
ฐิติมา ประมลบาล. (2555). การพัฒนามาตรฐานวิชาชีพนักนันทนาการในประเทศไทย [วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2012.1027
เทศบาลเมืองสีคิ้ว. (2558). มาตรฐานกำหนดตำแหน่ง 3806 นักสันทนาการ. https://sikhiotown.go.th/wp-content/uploads/2018/09/3806-%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B9%80%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%8D-1.pdf
ธมกร แก้วสว่าง และสุวิมล ตั้งสัจจะพจน์. (2567). การพัฒนาโปรแกรมการศึกษาการใช้เวลาว่างเพื่อเสริมสร้างทักษะการใช้เวลาว่าง ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ, 16(2), 135–144. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TNSUJournal/article/view/262727
ปรียาณัฐ บัวทองจันทร์ วิเชียร โบบทอง อุมาพร แต่งเกลี้ยง และปิยธิดา ปาลรังษี. (2568). การประเมินหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาการท่องเที่ยวและนันทนาการ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตกระบี่ ปีการศึกษา 2567. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์ , 15(1), 179–198. สืบค้น จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/var/article/view/278688
พระราชบัญญัตินโยบายการกีฬาแห่งชาติ พ.ศ. 2561. (2561, 27 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 135(19 ก). https://www3.ago.go.th/legald/wp-content/uploads/2021/11/009-date-27_03_2561-p9.pdf
พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546. (2546, 31 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 120(130 ก). https://songkhla.m-society.go.th/wp-con-tent/uploads/2021/03/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8D%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%B8-%E0%B8%9E.%E0%B8%A8.2546.pdf
พระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาเด็กและเยาวชนแห่งชาติ พ.ศ. 2550. (2551, 14 มกราคม). ราชกิจจานุเบกษา, 125(9 ก), 1. https://www.dcy.go.th/public/mainWeb/file_download/1637833342893-691571183.pdf
ภาควิชาสันทนาการ คณะพลศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (ม.ป.ป.). ประวัติภาควิชาสันทนาการ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://pesh.swu.ac.th/about-history/
ยุทธนา ไชยจูกุล วิทยา ยางกลาง และปิยดา สมบัติวัฒนา. (2565). ปัจจัยเชิงสาเหตุของพฤติกรรมการใช้เวลาว่างของคนวัยเยาว์ในยุคดิจิตอล. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี, 11(1), 221–235. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hsudru/article/view/253588
วณัฐพงศ์ เบญจพงศ์ (2565). การวิเคราะห์องค์ประกอบอุปสรรคของการเข้าร่วมกิจกรรมนันทนาการภายนอก ที่พักอาศัยของผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพมหานคร. Journal of Roi Kaensarn Academi, 7(6), 369–381. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/257323
วิมลมาลย์ สมคะเน. (2559). การศึกษาการใช้เวลาว่างเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตของสตรีวัยทำงาน. วารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร, 6(3), 11–22. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/phdssj/article/view/69300
วีรยุทธ ศรีสุวรรณกิจ. (2549). การพักผ่อนหย่อนใจแบบตะวันตกของชนชั้นนำสยาม พ.ศ.2445-2475 [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2006.1971
ศักดิภัทร์ เฉลิมพุฒิพงศ์. (2561). ผู้นํานันทนาการกับการประยุกต์ใช้หลักการนันทนาการไปสู่กิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 33(3), 82-89. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/eduku/article/view/134956/167198
สขิลา ชินวงศ์ และสราวุธ ชัยวิชิต. (2568). ความตระหนักรู้การใช้เวลาว่างและอุปสรรคของการเข้าร่วมการใช้เวลาว่าง ของคนวัยทำงานในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารสุขศึกษา พลศึกษา และสันทนาการ, 51(1), 192–201. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/tahper/article/view/284032/188314
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการกรุงเทพมหานคร. (ม.ป.ป.). มาตรฐานกำหนดตำแหน่งข้าราชการกรุงเทพมหานครสามัญ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก https://bma-csc.bangkok.go.th/csc/hr-ma-1/
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2556). นันทนาการ-สันทนาการ. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2569, จาก http://legacy.orst.go.th/?knowledges=%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B9%98-%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A1-%E0%B9%92%E0%B9%95%E0%B9%95%E0%B9%96
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2559). การสำรวจการใช้เวลาของประชากร พ.ศ. 2558 (กรกฎาคม 2557 - มิถุนายน 2558). กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2023/20230501051228_95798.pdf
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). สำรวจการใช้เวลาของประชากร. สืบค้นเมื่อ 24 ตุลาคม 2569, จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/survey_detail/iT
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ (14) ประเด็น ศักยภาพการกีฬา (พ.ศ. 2561–2580). https://www.senate.go.th/assets/portals/181/fileups/180/files/14-%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A2%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B5%E0%B8%AC%E0%B8%B2.pdf
สำนักบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2567). หมวดวิชาศึกษาทั่วไป มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. https://registrar.ku.ac.th/wp-con-tent/uploads/2024/06/%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B9%84%E0%B8%9B-%E0%B8%A1%E0%B8%81.-%E0%B8%9E.%E0%B8%A8.-2567.pdf
สำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว กรุงเทพมหานคร. (2566). แผนพัฒนาทรัพยากรบุคคลของสำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว. https://webportal.bangkok.go.th/public/user_files_editor/299/pdf/Z102.pdf
สำนักส่งเสริมและพัฒนานันทนาการ สำนักงานพัฒนาการกีฬาและนันทนาการ. (2551). แผนพัฒนานันทนาการแห่งชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2550–2554). สำนักงานพัฒนาการกีฬาและนันทนาการ กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
อัณณ์ภิศา ราร่องคำ และแคทลียา ชาปะวัง. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรรมการใช้เวลาว่างกับรูปแบบการเรียนรู้ของนิสิตระดับปริญญาตรีมหาวิทยาลัยมหาสารคาม. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 15(2), 67–78. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/253323
อาจินต์ ทองอยู่คง. (2560). “นักพักผ่อนหย่อนใจเต็มเวลา”: ผู้สูงอายุกับการจัดการเวลาว่างที่ล้นเกินใน “คาราโอเกะสูงวัย”. วารสารสังคมวิทยามานุษยวิทยา, 36(2), 119–146. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JSA/article/view/135949
Adie, B. A., Weighill, A., Dong, E., McGrath, R., Mair, H., & Mowatt, R. A. (2025). The future of leisure studies in six land-scapes. Loisir et Société/Society and Leisure, 48(1), 90-108. https://doi.org/10.1080/07053436.2025.2474281
Burdge, R. J. (1985). The coming separation of leisure studies from parks and recreation education. Journal of Leisure Research, 17(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/00222216.1985.11969621
Council on Accreditation of Parks, Recreation, Tourism and Related Professions (COAPRT). (2021). COAPRT handbook. https://accreditationcouncil.org/Portals/0/COAPRT%20Handbook%20updated%2010-19-2021.pdf?ver=mm9mw9E1zXH53E-h4BB8mQ%3d%3d
Crawford, D. W., Jackson, E. L., & Godbey, G. (1991). A hierarchical model of leisure constraints. Leisure sciences, 13(4), 309-320. https://doi.org/10.1080/01490409109513147
Godbey, G. (1985). The coming cross-pollination of leisure studies and recreation and park education: A response. Journal of Leisure Research, 17(2), 142-148. https://doi.org/10.1080/00222216.1985.11969622
Godbey, G., Crawford, D. W., & Shen, X. S. (2010). Assessing hierarchical leisure constraints theory after two decades. Jour-nal of Leisure Research, 42(1), 111-134. https://doi.org/10.1080/00222216.2010.11950197
Goodale, T. L. (1985). Carts before heavy mules: Are competing hypotheses too late?. Journal of Leisure Research, 17(2), 149-154. https://doi.org/10.1080/00222216.1985.11969623
Henderson, K. A. (2008). Expanding the meanings of leisure in a both/and world. Loisir et société/Society and leisure, 31(1), 15-30. https://doi.org/10.1080/07053436.2008.10707767
Hongsaton, P. (2015). Wela wang: Technologies, markets, and morals in Thai leisure culture, 1830s-1932 [Doctoral disserta-tion, The Australian National University]. ANU Open Research. https://doi.org/10.25911/5d778806cc6bb
Howe, C. Z., & Rancourt, A. M. (1990). The importance of definitions of selected concepts for leisure inquiry. Leisure Sci-ences, 12(4), 395-406. https://doi.org/10.1080/01490409009513117
Hurd, A. R., Elkins, D. J., & Beggs, B. A. (2014). Using competencies to assess entry-level knowledge of students graduating from parks and recreation academic programs. Schole: A Journal of Leisure Studies and Recreation Education, 29(1), 51-59. https://doi.org/10.1080/1937156X.2014.11949711
Ito, E., Walker, G. J., & Liang, H. (2014). A systematic review of non-Western and cross-cultural/national leisure research. Journal of Leisure Research, 46(2), 226-239. https://doi.org/10.1080/00222216.2014.11950322
Iwasaki, Y., Nishino, H., Onda, T., & Bowling, C. (2007). Research reflections leisure research in a global world: Time to reverse the western domination in leisure research?. Leisure Sciences, 29(1), 113-117. https://doi.org/10.1080/01490400600983453
Jackson, E. L., Crawford, D. W., & Godbey, G. (1993). Negotiation of leisure constraints. Leisure sciences, 15(1), 1-11. https://doi.org/10.1080/01490409309513182
Liangruenrom, N., Dumuid, D., Craike, M., Biddle, S. J., & Pedisic, Z. (2020). Trends and correlates of meeting 24-hour movement guidelines: a 15-year study among 167,577 Thai adults. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(1), 106. https://doi.org/10.1186/s12966-020-01011-9
Liangruenrom, N., Dumuid, D., & Pedisic, Z. (2023). Physical activity, sedentary behaviour, and sleep in the Thai popula-tion: A compositional data analysis including 135,824 participants from two national time-use surveys. Plos one, 18(1), e0280957. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280957
Mair, H. (2006). The potential of interdisciplinarity for leisure research. Leisure Sciences, 28(2), 197-202. https://doi.org/10.1080/01490400500484099
Mgonja, J. T. (2020). Leisure and recreation in non-western societies: critical perspectives and implications for future re-search. World Leisure Journal, 62(3), 261-271. https://doi.org/10.1080/16078055.2020.1798053
Mowatt, R. (2021). A people’s history of leisure studies: A historiography of four traditions of critical leisure studies. Leisure/loisir, 45(2), 165-213. https://doi.org/10.1080/14927713.2021.1874830
Sezer, K. S., & Aki, E. (2024). “It is as if I gave a gift to myself”: A qualitative phenomenological study on working adults’ leisure meaning, experiences, and participation. Behavioral Sciences, 14(9), 833. https://doi.org/10.3390/bs14090833
Shaw, S. M. (1985). The meaning of leisure in everyday life. Leisure sciences, 7(1), 1-24. https://doi.org/10.1080/01490408509512105
Shaw, S. M. (1986). Leisure, recreation or free time? Measuring time usage. Journal of Leisure Research, 18(3), 177-189. https://doi.org/10.1080/00222216.1986.11969656
Silk, M., Caudwell, J., & Gibson, H. (2017). Views on leisure studies: pasts, presents & future possibilities?. Leisure studies, 36(2), 153-162. https://doi.org/10.1080/02614367.2017.1290130
Silk, M., Millington, B., Rich, E., & Bush, A. (2016). (Re-)thinking digital leisure. Leisure Studies, 35(6), 712–723. https://doi.org/10.1080/02614367.2016.1240223
Sivan, A., & Stebbins, R. A. (2011). Leisure education: definition, aims, advocacy, and practices–are we talking about the same thing (s)?. World Leisure Journal, 53(1), 27-41. https://doi.org/10.1080/04419057.2011.552216
Sivan, A., & Veal, A. J. (2021). Leisure and human rights: the World Leisure Organization Charter for Leisure: past, present and future. World Leisure Journal, 63(2), 133-140. https://doi.org/10.1080/16078055.2021.1918755
Smith, S. L. (1985). An alternative perspective on the nature of recreation and leisure studies: A personal response to Rabel Burdge. Journal of Leisure Research, 17(2), 155-160. https://doi.org/10.1080/00222216.1985.11969624
Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human resource development review, 4(3), 356-367. https://doi.org/10.1177/15344843052782
Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: updated methodology. Journal of advanced nursing, 52(5), 546-553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x