ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อผลลัพธ์ด้านสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะเมตาบอลิกซินโดรม งานผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย

สุจิตรา ณ น่าน; วิไลลักษณ์ รู้ทำนอง

ผู้แต่ง

สุจิตรา ณ น่าน โรงพยาบาลพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย
วิไลลักษณ์ รู้ทำนอง โรงพยาบาลพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย

คำสำคัญ:

โปรแกรมส่งเสริมสุขภาพ, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ภาวะเมตาบอลิกซินโดรม

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อผลลัพธ์ด้านสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะเมตาบอลิกซินโดรม โดยใช้รูปแบบการวิจัยกึ่งทดลอง มีกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 35 ราย วัดผลก่อนและหลังการทดลอง เก็บข้อมูลระหว่างเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2567 ถึงมีนาคม พ.ศ. 2568 ณ แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพ และแบบบันทึกผลการตรวจภาวะเมตาบอลิกซินโดรม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Independent t-test และ Multiple logistic regression

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพหลังการทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (64.47±7.17 เทียบกับ 56.37±10.06, p<0.05) กลุ่มทดลองส่วนใหญ่มีความรอบรู้ในระดับดีมาก (>64 คะแนน, 56.2%) และมีโอกาสมากกว่ากลุ่มควบคุม 3.72 เท่า (95%CI 1.13, 12.23) ในการมีระดับความรอบรู้ที่ดีมาก อย่างไรก็ตามไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในค่าความดันโลหิต น้ำตาลในเลือด และไตรกลีเซอไรด์หลังการทดลองระหว่างกลุ่ม (P>0.05)

สรุปได้ว่า โปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพมีประสิทธิผลในการเพิ่มระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพในระยะสั้น อย่างไรก็ตาม ควรมีการติดตามผลระยะยาวเพิ่มเติมเพื่อประเมินผลทางคลินิกที่ครอบคลุม

เอกสารอ้างอิง

พิมพ์วีรา ละลำ, อภิชาติ ใจใหม่, กฤตพัทธ์ ฝึกฝน. ภาวะอ้วนลงพุงในผู้สูงอายุ: ผลกระทบและบทบาทพยาบาล. วารสารวิจัยการพยาบาลและสุขภาพ 2565; 23(2):13-27.

Kassi E, Pervanidou P, Kaltsas G, Chrousos G. Metabolic syndrome: definitions and controversies. BMC Med 2011; 5(9):48.

กรมอนามัย. แนวทางการป้องกันและควบคุมน้ำหนักเกินและโรคอ้วนในผู้ใหญ่. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.

International Diabetes Federation. The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome [Internet]. Brussels: IDF; 2006 [cited 2025 Jan 1]. Available from:https://idf.org/e-library/consensus-worldwide-definition-of-the-metabolic-syndrome.pdf

World Health Organization. Noncommunicable diseases. [Internet]. 2024 [Cited 2024 Sep 21]; Available from:https://www.who.int/news-room/fact-sheets/ detail/noncommunicable-diseases

กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังของประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.

International Health Policy Program (IHPP). Thailand burden of disease and economic impact of NCDs 2021–2022. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2021.

งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลพญาเม็งราย. รายงานสรุปโครงการรณรงค์ตรวจสุขภาพประจำปีเนื่องในวันสำคัญ. เชียงราย: โรงพยาบาลพญาเม็งราย; 2566.

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies in the 21st century. Health Promotion International 2000; 15(3): 259-67.

Pelikan JM. The evolving concept of the health literate health care organization [Internet]. Tartu: National Institute for Health Development; 2014 [cited 2024 Sep 21]. p. 22–28. Available from:https://www.tai.ee/ sites/default/files/images/eventlist/events/19-11-14_TEH 15_Pelikan.pdf

ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ กระบวนการ ปฏิบัติการ เครื่องมือประเมิน. กรุงเทพฯ: ไอดี ออล ดิจิตอล พริ้นท์; 2564;27-40

สุวรรณา มณีนิธิเวทย์. ผลโปรแกรมการดูแลตนเองผ่านเครือข่ายสังคมต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและผลลัพธ์ด้านสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงภาวะเมตาบอลิกซึนโดรม ในบุคลากรของศูนย์บริการสาธารณสุข สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร. วารสารสาธารณสุขศาสตร์ 2563; 50(1):47-60.

กระทรวงสาธารณสุข กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนเพื่อป้องกันโรคติดเชื้อและโรคไร้เชื้อที่สำคัญของประชาชนวัยทำงานในหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ. [อินเตอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2567 กันยายน 21]; เข้าถึงจาก: https://skko.moph.go.th/dward/document_file/ health_behavior/common_form_upload_file/20211211152825_935904112.pdf

จิราวรรณ ศรีทองพิมพ์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและการปฏิบัติการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในผู้ที่เป็นโรคเรื้อรังในชุมชน. [วิทยานิพนธ์ พยาบาลมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2565.

มนต์ทิพา เทพเทียมทัศน. แบบแผนการดำเนินชีวิตตามความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับ ประชากรวัยทำงานที่มีภาวะเมตาบอลิกซินโดรม อำเภอละแม จังหวัดชุมพร. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี 2566; 6(1):145-156.

Yokokawa H, Fukuda H, Yuasa M, Sanada H, Hisaoka T, Naito T. Association between health literacy and metabolic syndrome or healthy lifestyle characteristics among community-dwelling Japanese people. Diabetol Metab Syndr 2016; 24;8:30.

Wang L, Fang H, Xia Q, Liu X, Chen Y, Zhou P, et al. Health literacy and exercise-focused interventions on clinical measurements in Chinese diabetes patients: A cluster randomized controlled trial. EClinicalMedicine 2019; 19:17:100211.

Suwankruhasn N, Pothiban L, Panuthai S, Boonchuang P. Effects of a Self-management Support Program for Thai People Diagnosed with Metabolic Syndrome. Pacific Rim Int J Nur Res 2013; 17(4):371-83.

ธัญรัตน์ บุญล้ำ, วารี กังใจ, นัยนา พิพัฒน์วณิชชา. การศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการด้วยตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพระดับความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือด และเส้นรอบเอวของผู้สูงอายุภาวะเมตาบอลิก. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา 2566; 31(1):1-16.

วริษา กันบัวลา, ณชนก เอียดสุย, อาภรณ์ ดีนาน. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจและระดับไขมันในเลือดของผู้ที่มีไขมันในเลือดผิดปกติ. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา 2566; 29(3):1-14. [cited 2024 Sep 21]. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/