การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพเพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อภาวะพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุในชุมชน อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนา และประเมินผลการใช้รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพเพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อภาวะพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุในชุมชนอำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุ 1,435 คน ดำเนินการวิจัยตั้งแต่เดือนเมษายน 2566 ถึงกันยายน 2567 เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามและการสนทนากลุ่ม กระบวนการศึกษาแบ่งเป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหาและบริบทชุมชน 2) ร่วมพัฒนารูปแบบการดำเนินงานกับภาคีที่เกี่ยวข้อง 3) นำรูปแบบไปใช้ในชุมชน และ 4) สะท้อนผลและประเมินผลลัพธ์ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ paired t-test โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05 และข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 57.1 อายุเฉลี่ย 69.93 ± 6.86 ปี มีสถานภาพสมรส ร้อยละ 62.4 ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ร้อยละ 33.3 และจบการศึกษาระดับประถมศึกษา ร้อยละ 74.3 ส่วนใหญ่พักอาศัยอยู่กับผู้อื่น ร้อยละ 80.4 และมีผู้ดูแลเมื่อเจ็บป่วย ร้อยละ 97.9 การพัฒนารูปแบบฯ ประกอบด้วย 4 กิจกรรมหลัก ได้แก่ การวางแผนคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุ การจัดกิจกรรมออกกำลังกายและให้ความรู้ การปรับสภาพแวดล้อมในบ้าน และการติดตามประเมินผลโดยทีมอาสาสมัคร หลังการใช้รูปแบบ 3 เดือน พบว่าความเสี่ยงต่อภาวะพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุส่วนใหญ่อยู่ในระดับปกติ ร้อยละ 86.2 มีคะแนนเฉลี่ย 1.62 ± 1.72 สมรรถภาพทางกาย (Timed Up and Go Test) ดีขึ้น โดยใช้เวลาลดลงจาก 18.48 เหลือ 11.92 ± 4.20 วินาที และคะแนนพฤติกรรมสุขภาพโดยรวมเพิ่มขึ้นเป็น 14.82 ± 2.13 คะแนน

รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพที่พัฒนาขึ้นมีศักยภาพในการลดความเสี่ยงต่อภาวะพลัดตกหกล้ม เสริมสร้างสมรรถภาพการทรงตัวและการเคลื่อนไหว และส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุในชุมชน ทั้งนี้ รูปแบบดังกล่าวยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้หรือขยายผลในงานส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุระดับชุมชนในพื้นที่อื่นที่มีบริบทใกล้เคียงกัน ซึ่งเป็นผลพลอยได้ที่จะช่วยป้องกันการบาดเจ็บและลดภาระจากการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุต่อไป