กระบวนการและผลลัพธ์ของการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง (CBTx) กรณีศึกษาอำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน

มงคล ลัคนาเลิศ; ธิดารัตน์ ประพันธ์; ลุลิดา  ไชยสีติ๊บ; ณัฐดนัย จิตอารีย์; จีรศักดิ์  คำเรือง

ผู้แต่ง

มงคล ลัคนาเลิศ โรงพยาบาลท่าวังผา จังหวัดน่าน
ธิดารัตน์ ประพันธ์ โรงพยาบาลท่าวังผา จังหวัดน่าน
ลุลิดา ไชยสีติ๊บ โรงพยาบาลท่าวังผา จังหวัดน่าน
ณัฐดนัย จิตอารีย์ โรงพยาบาลท่าวังผา จังหวัดน่าน
จีรศักดิ์ คำเรือง โรงพยาบาลท่าวังผา จังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติด บทบาทของครอบครัวตลอดจนภาคีเครือข่าย (2) ศึกษาประสิทธิผลของการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง (CBTx) และ (3) วิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับคุณภาพของผลลัพธ์การบำบัดภายหลังครบโปรแกรม

กลุ่มตัวอย่างคือสมาชิกครอบครัวและผู้ใช้สารเสพติดที่เข้าร่วมกระบวนการบำบัด ระหว่างเดือนมิถุนายน - สิงหาคม 2567 ที่ได้รับการติดตามในระยะเวลาการฟื้นฟูสมรรถภาพ 12 เดือนหลังบำบัดครบโปรแกรม และผู้เกี่ยวข้อง เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยแบบคัดกรองและส่งต่อผู้ป่วยที่ใช้ยาและสารเสพติดเพื่อการบำบัดรักษา กระทรวงสาธารณสุข แบบสอบถามความพึงพอใจ และแบบสอบถามปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับคุณภาพของผลลัพธ์การบำบัดภายหลังครบโปรแกรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Pearson Chi-Square และ Fisher’s Exact Test

ผลการวิจัยพบว่า วิธีการบำบัดเดิม (Matrix program) ยังพบปัญหาอาการทางจิตเวช การสูญเสียรายได้ และค่าใช้จ่ายในการรักษา ส่งผลกระทบต่อครอบครัว ระบบสุขภาพและสังคม กระบวนการบำบัดรักษาผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลางที่พัฒนาขึ้นมี 3 ขั้นตอนหลัก จำนวน 8 ครั้ง ระยะเวลา 12 สัปดาห์ โดยการสนับสนุนของชุมชน หน่วยบริการสุขภาพ และองค์กรภาครัฐในพื้นที่ กลุ่มตัวอย่างมีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์คัดเข้า 59 ราย ผู้ใช้สารเสพติด ทุกรายมีผลการรักษาครบตามเกณฑ์ (ร้อยละ 100) สามารถหยุดหรือเลิกได้ร้อยละ 83 และกลับไปเสพซ้ำร้อยละ 17 ผู้ใช้สารเสพติดและสมาชิกครอบครัวมีความพึงพอใจในระดับมากที่สุดทุกข้อ ไม่พบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับคุณภาพของผลลัพธ์การบำบัดภายหลังครบโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

เอกสารอ้างอิง

United Nations Office on Drugs and Crime. UNODC world drug report 2025: Global instability compounding social, economic and security costs of the world drug problem [Internet]. Vienna: UNODC; 2025 Jun 26 [cited 2025 Oct 23]. Available from:https://www.unodc.org/unodc/press/releases/2025/June/unodc-world-drug-report-2025_-global-instability-compounding-social--economic-and-security-costs-of-the-world-drug-problem.html

United Nations Office on Drugs and Crime. Community-based treatment for drug users: briefing note for Southeast Asia region [Internet]. Bangkok: UNODC Regional Office for Southeast Asia and the Pacific; 2014 May 18 [cited 2025 Oct 23]. Thai. Available from: https://www.unodc.org/roseap/uploads/archive/documents/cbtx/cbtx-brief-TH.pdf

ทำเนียบรัฐบาล. นโยบายแก้ไขปัญหายาเสพติด (ปราบปราม รักษา ฟื้นฟู ดูแล) [Internet]. Bangkok: Government House; 2024 [เข้าถึงเมื่อ 3 สิงหาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก https://www.thaigov.go.th /news/contents/details/85317

กระทรวงสาธารณสุข. การดำเนินงานเพื่อการบำบัดดูแลผู้ใช้ยาเสพติดอย่างมีส่วนร่วมของชุมชน (CBTx) ภายใต้กลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.). พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ ยาเสพติดกระทรวงสาธารณสุข; 2561.

กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดำเนินงานการบำบัดฟื้นฟูโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและแนวปฏิบัติที่ดี. นนทบุรี: เดอะกราฟิโก ซิสเต็มส์; 2562.

ชลอวัฒน์ อินปา และพิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเข้ารับการบำบัดรักษาครบตามเกณฑ์ของผู้ใช้ยาเสพติดในจังหวัดตาก. วารสารสาธารณสุขล้านนา. 2563;17(2):91-100.

อัมพร สีลากุล และคณะ. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดแอมเฟตามีน ด้วยคุณธรรม “รักเหนือรัก” (สาราณียธรรม 6) ระดับศีล 5. วารสารพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต. 2556;27(3):30-43.

Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Arch Psychol. 1932;22(140):1-55.

ราศรี อาษาจิตร. การพัฒนารูปแบบการบำบัดรักษาผู้ใช้สารเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน : กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งในอำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2566;16(2): 244-257.

ประพัทธ์ ธรรมวงศา. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติด โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2567;6(1):1-14.

วรินทร ทิพย์คำ. บทบาทของคณะกรรมการหมู่บ้าน กับการมีส่วนร่วมในการบำบัดผู้ติดยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน (CBTx): กรณีศึกษา อำเภอ เดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี. [ม.ป.ท.]: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2564.

Lindsay KEO, Wood SF, Abraham SA, et al. Experiences of residents in a therapeutic community model of substance use disorder treatment in a mental hospital in Ghana. BMC Psychiatry. 2024;24:704. doi: 10.1186/s12888-024-06179-z.

Barreto KIS, Madruga CS, Miguel AC, Smith C, Apolinário GS, Godoy Filho GS, et al. Intervention diversity predicts social rehabilitation indicators at discharge in Therapeutic Communities. J Subst Use Addict Treat. 2024 Jul;162:209374. doi: 10.1016/j.josat.2024.209374.