การยับยั้งการเกิดตัวเต็มวัยและอัตราการตายจำแนกตามระยะของสารยับยั้ง การสังเคราะห์ไคติน novaluron, triflumuron และ lufenuron ที่มีต่อยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) พาหะนำโรคไข้เลือดออก

บทคัดย่อ

สารควบคุมการเจริญเติบโตของแมลง (insect growth regulators: IGRs) กลุ่มยับยั้งการสังเคราะห์ไคติน (chitin-synthesis inhibitors: CSIs) ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นในการควบคุมยุง เนื่องจากมีคุณสมบัติในการรบกวนกระบวนการเจริญเติบโตของแมลงมากกว่าการออกฤทธิ์ที่ทำให้ตายอย่างรวดเร็ว การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพในการกำจัดลูกน้ำ โดยยับยั้งการเป็นตัวเต็มวัย และเปรียบเทียบประสิทธิภาพในการควบคุมลูกน้ำยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ของสาร novaluron, triflumuron และ lufenuron ภายใต้สภาวะห้องปฏิบัติการ โดยใช้ลูกน้ำระยะที่ 3 สัมผัสสารในช่วงความเข้มข้น 0.05 - 6.25 µg/L และบันทึกอัตราการตายของลูกน้ำที่เวลา 24, 48 และ 72 ชั่วโมง และประเมินการยับยั้งการเกิดตัวเต็มวัยเพื่อคำนวณค่า EI₅₀ และ EI₉₀ ผลการศึกษาพบว่าไม่พบการตายของลูกน้ำในช่วง 24 ชั่วโมงแรกในทุกกลุ่มทดลอง และอัตราการตายยังคงอยู่ในระดับต่ำที่ 72 ชั่วโมง โดยมีค่าสูงสุดที่ 11.67 ± 3.51% สำหรับ novaluron, 8.33 ± 1.53% สำหรับ lufenuron และ 6.33 ± 2.08% สำหรับ triflumuron ที่ความเข้มข้นสูงสุด อย่างไรก็ตามสารทั้งสามชนิดสามารถยับยั้งการเกิดตัวเต็มวัยได้ 100% ที่ความเข้มข้น 6.25 µg/L โดย lufenuron มีประสิทธิภาพสูงสุด ให้ค่า EI₅₀ ต่ำที่สุด (0.122 µg/L) และ EI₉₀ เท่ากับ 1.638 µg/L รองลงมาคือ novaluron (EI₅₀ = 0.156 µg/L; EI₉₀ = 1.903 µg/L) และ triflumuron (EI₅₀ = 0.228 µg/L; EI₉₀ = 2.040 µg/L) และจากการวิเคราะห์อัตราการตายจำแนกตามระยะการเจริญเติบโตแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของสารแต่ละชนิดต่อระยะการตายของแมลง โดย lufenuron ส่งผลให้เกิดอัตราการตายในระยะลูกน้ำสูงที่สุด ขณะที่ novaluron เห็นผลเด่นชัดในระยะตัวโม่ง และ triflumuron พบอัตราการตายแบบกระจายทั้งระยะลูกน้ำและตัวโม่งผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการประเมินประสิทธิภาพโดยอาศัยอัตราการตายของลูกน้ำในระยะสั้นเพียงอย่างเดียวอาจนำไปสู่การประเมินค่าประสิทธิภาพของสารกลุ่มยับยั้งการสังเคราะห์ไคตินต่ำกว่าความเป็นจริง โดยจากผลการศึกษานี้สรุปว่า lufenuron แสดงประสิทธิภาพสูงที่สุด ซึ่งสนับสนุนศักยภาพในการนำไปประยุกต์ใช้ในโปรแกรมควบคุมยุงต่อไป