การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชน ผ่านคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิต ระดับอำเภอ อำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ

นิตยา พวงเวียง; สมคิด เทียมแก้ว

ผู้แต่ง

นิตยา พวงเวียง สำนักงานสาธารณสุขอำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ
สมคิด เทียมแก้ว โรงพยาบาลบ้านแท่น

คำสำคัญ:

การพัฒนารููปแบบการดููแลผู้ป่วยจิตเวช, ผู้ป่วยจิตเวช, การพัฒนาคุณภาพชีวิต

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนผ่านกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ การวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ ได้แก่ (1) การศึกษาสถานการณ์และปัญหาการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชน (2) การพัฒนาและทดลองใช้รูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชน (3) การสะท้อนผลการปฏิบัติ และ (4) ประเมินผลการปฏิบัติ ทำการศึกษาระหว่างเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2567 ถึงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2568 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ป่วยจิตเวชและผู้ดูแล จำนวน 210 คน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง จำนวน 81 คน ประกอบด้วยคณะกรรมการ พชอ. จำนวน 21 คน และอื่นๆ จำนวน 60 คน รวมทั้งสิ้น 291 คน โดยคัดเลือกแบบเจาะจงตามเกณฑ์ที่กำหนด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แนวคำถามการสนทนากลุ่ม แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถามความพึงพอใจ และแบบประเมินพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวชกลุ่มเสี่ยงสูง (SMI-V) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Pair t-test และสถิติเชิงพรรณนา ค่าเฉลี่ย ร้อยละ และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ร่วมกับการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)

ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนที่พัฒนาขึ้น คือ “ระบบบุตรบุญธรรม” ที่เน้นการบูรณาการบทบาทเชิงเครือญาติ มี อสม. เป็น “แม่” ผู้นำชุมชนเป็น “พ่อ” และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเป็น “ญาติ” ในการดูแลผู้ป่วยจิตเวชร่วมกัน การประเมินประสิทธิภาพของรูปแบบพบว่า สามารถลดเหตุการณ์ความรุนแรงในกลุ่มผู้ป่วยจิตเวชกลุ่มเสี่ยงสูง (SMI-V) ได้ร้อยละ 80 โดยจำนวนเหตุการณ์ความรุนแรงลดลงจาก 43 ครั้ง เหลือเพียง 5 ครั้ง รูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนมีประสิทธิภาพในการลดพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงของผู้ป่วยจิตเวชกลุ่มเสี่ยงสูงได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ผู้ป่วยจิตเวชกลุ่มสีแดงร้อยละ 67.56 สามารถเปลี่ยนสถานะเป็นกลุ่มสีเหลืองซึ่งมีระดับความปลอดภัยมากขึ้น และผู้ป่วยสามารถเข้าถึงการได้รับยาต่อเนื่องได้ร้อยละ 100 อัตราการขาดนัดของผู้ป่วยลดลงจากเดิมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ด้านความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อรูปแบบการดูแล พบว่าโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก (Mean = 3.52, SD = 0.40) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ควรกำหนดรูปแบบดังกล่าวเป็นวาระสำคัญของพื้นที่ในการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชน และควรมีการศึกษาความคุ้มค่าเชิงเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขและการติดตามประเมินผลในระยะยาว เพื่อสร้างความยั่งยืนของระบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กำทร ดานา. (2564). การพัฒนาบทบาทการดูแลผู้ป่วยจิตเวชของครอบครัวและภาคีเครือข่ายในชุมชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 30(3), 406 - 414.

กนกศรี จาดเงิน และเกศิริน เชื้อภักดี. (2565). การศึกษาการพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนสำหรับภาคีเครือข่ายสุขภาพชุมชนในตำบลบางปะกง. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา, 7(4), 123–135.

กระทรวงสาธารณสุข. (2567). การดำเนินงานเพื่อการบำบัดดูแลผู้ป่วยยาเสพติดโดยมีส่วนร่วมของชุมชน (Community Based Treatment and x.. (CBTx) ภายใต้กลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ(พชอ.). สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข(สลบ.สธ.)

กรมสุขภาพจิต. (2563). คู่มือระบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง สำหรับสถาบัน/โรงพยาบาล สังกัดกรมสุขภาพจิต. นนทบุรี: บริษัท พรอสเพอรัสพลัส จำกัด.

กรมสุขภาพจิต. (2565). รายงานประจำปีกรมสุขภาพจิต ปีงบประมาณ 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

ขนิษฐา จุตนะวโรปกรณ์. (2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชเรื้อรังในชุมชน อำเภอภูเรือ จังหวัดเลย. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย, 3(1), 101–117.

ขวัญใจ ธรรมกุล. (2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชเรื้อรังโดยเครือข่ายชุมชนบ้านค่ายจิตดี ตำบลบ้านค่าย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิจัยและนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน, 2(2), 40–53.

ประดิษฐ์ ศรีแสน, รัชนี ศรีแสน, แสงเดือน ศรีวรสาร และธัชวิทย์ วงศ์เข็มมา. (2567). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชโดยกระบวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ อำเภอโพนสวรรค์ จังหวัดนครพนม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 5(2), 167–180.

ภัครินทร์ ชิดดี และคณะ. (2563). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 29(3), 399–406.

รัศมี ชุดพิมาย. (2565). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชเรื้อรังกลุ่มเสี่ยงในชุมชนด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายอำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัย, 16(3), 851–867.

แววดี เหมวรานนท์. (2563). การประเมินผลการดำเนินงานคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ, 6(1) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด นครราชสีมา, 140-157.

สันติ อุทรังษ์. (2566). การศึกษาการพัฒนารูปแบบการป้องกันอาการกำเริบรุนแรงซ้ำในผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนตำบลสระพังทอง อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 32(5), 850–863.

อติญา โพธิ์ศรี. (2562). การมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรัง: กรณีศึกษาชุมชนบ้านท่าม่วง จังหวัดร้อยเอ็ด. ศรีนครินทร์เวชสาร, 34(1), 83–89.

Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner (3rd ed.). Deakin University Press.