วัฒนธรรมเหมืองแร่: มรดกใต้พิภพสู่พรมแดนภาคใต้ฝั่งอันดามัน
คำสำคัญ:
วัฒนธรรมเหมืองแร่, ชาวจีนฮกเกี้ยน, อัตลักษณ์ชาติพันธุ์บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษามรดกจากวัฒนธรรมเหมืองแร่ของชาวจีนฮกเกี้ยนในจังหวัดระนอง พังงา และภูเก็ต พื้นที่ชายฝั่งทะเลอันดามันซึ่งมีบทบาทสำคัญในฐานะศูนย์กลางอุตสาหกรรมเหมืองแร่ดีบุกตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยใช้กรอบแนวคิดเชิงสหวิทยาการ ได้แก่ การข้ามชาติ (transnationalism) การพลัดถิ่น (diaspora) และมานุษยวิทยาอพยพ เพื่อวิเคราะห์พลวัตของการประกอบสร้างอัตลักษณ์ชาติพันธุ์และกระบวนการปรับตัวของวัฒนธรรมเหมืองแร่ในบริบทชายขอบของรัฐชาติไทย ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าวัฒนธรรมเหมืองแร่ของชาวจีนฮกเกี้ยนมิได้เป็นมรดกทางวัตถุที่หยุดนิ่ง หากแต่เป็นวัฒนธรรมลูกผสม (cultural hybridity) ที่เกิดจากการประสมประสานระหว่างความทรงจำของการอพยพ เครือข่ายเศรษฐกิจข้ามพรมแดน และการปรับตัวเข้ากับบริบทท้องถิ่นหลังยุคเหมืองแร่ ผ่านภาษา อาหาร พิธีกรรม และสถาปัตยกรรม วัฒนธรรมดังกล่าวจึงดำรงอยู่ในฐานะเครือข่ายของความหมายที่ถูกต่อรองและตีความใหม่อย่างต่อเนื่องในสังคมร่วมสมัย
เอกสารอ้างอิง
เกรียงไกร เกิดศิริ, ปัทม์ วงค์ประดิษฐ์, อิสรชัย บูรณะอรรจน์, และกิตติคุณ จันทร์แย้ม. (2566). จอร์จทาวน์ เกาะปีนัง (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์มติชน.
ปิยะนาถ อังควาณิชกุล. (2563). การเปลี่ยนแปลงทางภูมิทัศน์และลักษณะอาคารของสถาปัตยกรรมชิโน-โปรตุกีสในเมืองภูเก็ต ระหว่าง พ.ศ. 2545–2559. โรงพิมพ์วีรณาเพรส.
Asia Pacific Foundation of Canada. (n.d.-a). The Opium Wars in China. Retrieved December 25, 2024, from https://asiapacificcurriculum.ca/learning-module/opium-wars-china
Asia Pacific Foundation of Canada. (n.d.-b). Chinese migrations in the mid to late 19th century. Retrieved December 25, 2024, from https://asiapacificcurriculum.ca/learning-module/chinese-migrations-mid-late-19th-century
Bun, C. K., & Kiong, T. C. (1995). Introduction: Modelling culture contact and Chinese ethnicity in Thailand. Southeast Asian Journal of Social Science, 23(1), 1–12. http://www.jstor.org/stable/24492373
Chee-Beng, T. (2000). Chinese overseas: Comparative cultural issues. Hong Kong University Press.
Cho, Y. M. (2022). Networks, identity and community: The Hokkien Chinese in Penang, 1800–1941 (Doctoral dissertation, University of Leeds). Retrieved from https://etheses.whiterose.ac.uk/31497/
Cushman, J. W. (1991). The Khaw Group: Chinese business in early twentieth-century Penang. Journal of Southeast Asian Studies, 22(2), 265–285.
DeBernardi, J. (2004). Rites of belonging: Memory, modernity, and identity in a Malaysian Chinese community. Stanford University Press.
Glick Schiller, N., Basch, L., & Szanton Blanc, C. (1992). Towards a transnational perspective on migration: Race, class, ethnicity, and nationalism reconsidered. New York Academy of Sciences.
Khoo, S. N. (2009). Streets of George Town, Penang. Areca Books.
Khoo, S. N. (2009). Hokkien Chinese on the Phuket mining frontier: The Penang connection and the emergence of the Phuket Baba community. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, 82(2), 81–112.
Ong, A. (1999). Flexible citizenship: The cultural logics of transnationality. Duke University Press.
Phongpaichit, P., & Baker, C. (2017). A history of Thailand (3rd ed.). Cambridge University Press.
Reid, A. (Ed.). (2008). The Chinese diaspora in the Pacific. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315240756
Skinner, G. W. (1957). Chinese society in Thailand: An analytical history. Cornell University Press.
Suryadinata, L. (1987). Ethnic Chinese in Southeast Asia: Problems and prospects. Journal of International Affairs, 41(1), 135–151. http://www.jstor.org/stable/24357391
Tan, C. B. (2011). Chinese overseas: Comparative cultural issues. Hong Kong University Press.
Vertovec, S. (2009). Transnationalism. Routledge.
Wang, G. (1992). The Chinese overseas: From Earthbound China to the quest for autonomy. Cambridge, MA: Harvard University Press.
