ความชุกและภาวะเสี่ยงในการเกิดภาวะ methotrexate-induced liver injury             ของคนไข้สะเก็ดเงินในโรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา จังหวัดกาญจนบุรี

ศรัณยา  ศรีวราสาสน์

ผู้แต่ง

ศรัณยา ศรีวราสาสน์ กลุ่มงานอายุรกรรม โรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา จังหวัดกาญจนบุรี 71000

คำสำคัญ:

ความชุก, ปัจจัยเสี่ยง, ภาวะตับเป็นพิษ, เมโธเทรกเซท, สะเก็ดเงิน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความชุกของภาวะตับเป็นพิษจากยาเมโธเทรกเซท (methotrexate-induced liver injury, MTX-DILI) และปัจจัยที่เกี่ยวข้องในผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินที่ได้รับยาเมโธเทรกเซทที่โรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา จังหวัดกาญจนบุรี

วิธีการวิจัย: เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์ย้อนหลัง โดยทบทวนเวชระเบียนของผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินที่ได้รับยาเมโธเทรกเซท ระหว่างเดือนตุลาคม 2566 ถึงกันยายน 2567 จำนวน 115 ราย เลือกตัวอย่างโดยการสุ่มแบบง่าย เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ ข้อมูลทั่วไปข้อมูลทางคลินิก พฤติกรรมสุขภาพ และผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์ถดถอยแบบลอจิสติกพหุคูณ

ผลการวิจัย: พบความชุกของ MTX-DILI เท่ากับ ร้อยละ 5.22 (6 ราย) ปริมาณสะสมของยาเมโธเทรกเซทมีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะ MTX-DILI อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาสะสมในระดับต่ำ (≤1.5 กรัม) พบว่าผู้ป่วยที่ได้รับยาในระดับสูง (≥3.5 กรัม) มีความเสี่ยงเป็น 6.21 เท่า (95% CI: 1.01–38.2; p=0.048) การดื่มแอลกอฮอล์และการได้รับยาโฟลิคไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ (p=0.107 และ p=0.460) แต่สั่งจ่ายยาโฟลิคกลับมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างคลินิกที่ดูแล (p<0.001)

สรุปผล: ภาวะ MTX-DILI ในผู้ป่วยสะเก็ดเงินที่โรงพยาบาลนี้ใกล้เคียงกับที่รายงานในวรรณกรรม และมีความสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับระดับยาสะสม ซึ่งชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นของการประเมินความเสี่ยงและ เฝ้าระวังการทำงานตับในผู้ป่วยทุกรายตั้งแต่ก่อนเริ่มยาและติดตามต่อเนื่องโดยแพทย์เฉพาะทางผิวหนัง

เอกสารอ้างอิง

Parisi R, Symmons DP, Griffiths CE, Ashcroft DM; Identification and management of Psoriasis and associated comorbidity (IMPACT) project team. Global epidemiology of psoriasis: a systematic review of incidence and prevalence. J Invest Dermatol. 2013;133(2):377–85. doi: 10.1038/jid.2012.339

Visser K, van der Heijde DM. Risk and management of liver toxicity during methotrexate treatment in rheumatoid and psoriatic arthritis: a systematic review of the literature. Clin Exp Rheumatol. 2009;27(6):1017–25.

Azzam A, Jiyad Z, O'Beirne J. Is methotrexate hepatotoxicity associated with cumulative dose? A systematic review and meta-analysis. Australas J Dermatol. 2021;62(2):130–40. doi: 10.1111/ajd.13546

Yassin NA, Haroon M, Elhamshary A. Methotrexate hepatotoxicity in children with juvenile idiopathic arthritis: A single-center study. Curr Rheumatol Rev. 2021;17(2):242–6. doi: 10.2174/1573397116666201211123142

Chomchai S, Chomchai C. Being overweight or obese as a risk factor for acute liver injury secondary to acute acetaminophen overdose. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2018;27(1):19–24. doi: 10.1002/pds.4339

Massart J, Begriche K, Moreau C, Fromenty B. Role of nonalcoholic fatty liver disease as risk factor for drug-induced hepatotoxicity. J Clin Transl Res. 2017;3(Suppl 1):212–32. doi: 10.18053/jctres.03.2017S1.006

Sotoudehmanesh R, Anvari B, Akhlaghi M, Shahraeeni S, Kolahdoozan S. Methotrexate hepatotoxicity in patients with rheumatoid arthritis. Middle East J Dig Dis. 2010;2(2):104–9.

Aithal GP, Haugk B, Das S, Card T, Burt AD, Record CO. Monitoring methotrexate-induced hepatic fibrosis in patients with psoriasis: are serial liver biopsies justified?. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2004;19(4):391–9. doi: 10.1046/j.1365-2036.2004.01819

Maybury CM, Jabbar-Lopez ZK, Wong T, Dhillon AP, Barker JN, Smith CH. Methotrexate and liver fibrosis in people with psoriasis: a systematic review of observational studies. Br J Dermatol. 2014;171(1):17–29. doi: 10.1111/bjd.12941

European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical practice guidelines: drug-induced liver injury. J Hepatol. 2019;70(6):1222–61. doi: 10.1016/j.jhep.2019.02.014

Innes H, Crooks CJ, Aspinall E, Card TR, Hamill V, Dillon J, et al. Characterizing the risk interplay between alcohol intake and body mass index on cirrhosis morbidity. Hepatology. 2022;75(2):369–78. doi: 10.1002/hep.32123

Cronstein BN, Aune TM. Methotrexate and its mechanisms of action in inflammatory arthritis. Nat Rev Rheumatol. 2020 Mar;16(3):145–54. doi: 10.1038/s41584-020-0373-9

Gao B, Bataller R. Alcoholic liver disease: pathogenesis and new therapeutic targets. Gastroenterology. 2011;141(5):1572–85. doi: 10.1053/j.gastro.2011.09.002

Seitz HK, Bataller R, Cortez-Pinto H, Gao B, Gual A, Lackner C, Mathurin P, et al. Alcoholic liver disease. Nat Rev Dis Primers. 2018;4:16. doi: 10.1038/s41572-018-0014-7

Louvet A, Mathurin P. Alcoholic liver disease: mechanisms of injury and targeted treatment. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2015;12(4):231–42. doi: 10.1038/nrgastro.2015.35

Van Ede AE, Laan RF, Rood MJ, Huizinga TW, van de Laar MA, van Denderen CJ, et al. Effect of folic or folinic acid supplementation on the toxicity and efficacy of methotrexate in rheumatoid arthritis: a forty-eight-week, multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled study. Arthritis Rheum. 2001;44(7):1515–24. doi: 10.1002/1529-0131(200107) 44:7<1515::AID-ART273>3.0.CO;2-7.

Shea B, Swinden MV, Tanjong Ghogomu E, Ortiz Z, Katchamart W, Rader T, et al. Folic acid and folinic acid for reducing side effects in patients receiving methotrexate for rheumatoid arthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(5):CD000951. doi: 10.1002/14651858.CD000951.pub2

Gisondi P, Targher G, Zoppini G, Girolomoni G. Non-alcoholic fatty liver disease in patients with chronic plaque psoriasis. J Hepatol. 2009;51(4):758–64. doi: 10.1016/j.jhep.2009.04.020

Berends MA, Snoek J, de Jong EM, van de Kerkhof PC, van Oijen MG, van Krieken JH, et al. Liver injury in long-term methotrexate treatment in psoriasis is relatively infrequent. Aliment Pharmacol Ther. 2006;24(5):805–11. doi: 10.1111/j.1365-2036.2006.03047