พัฒนาระบบคาดการณ์และประเมินความเสี่ยงการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ  ยกระดับการเฝ้าระวังเพื่อลดความเสี่ยงสุขภาพประชาชน

พรรนิกาญจน วังกุ่ม; ภิญญาพัชญ์ จุลสุข; ชุติมา แก้วช่วย

ผู้แต่ง

พรรนิกาญจน วังกุ่ม กองอนามัยฉุกเฉิน กรมอนามัย
ภิญญาพัชญ์ จุลสุข กองอนามัยฉุกเฉิน กรมอนามัย
ชุติมา แก้วช่วย กองอนามัยฉุกเฉิน กรมอนามัย

คำสำคัญ:

ระบบคาดการณ์, ประเมินความเสี่ยง, การเฝ้าระวัง, ปัจจัยเสี่ยงที่เชื่อมโยงกับการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ

บทคัดย่อ

การศึกษาพัฒนาระบบคาดการณ์และประเมินความเสี่ยงการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ ยกระดับการเฝ้าระวัง เพื่อลดความเสี่ยงสุขภาพประชาชน มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อพัฒนาระบบคาดการณ์และประเมินความเสี่ยง 2) เพื่อกำหนดปัจจัยเสี่ยงที่เชื่อมโยงกับการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ 3) เพื่อพัฒนารูปแบบ กลไกการพัฒนาระบบคาดการณ์ และประเมินความเสี่ยง โดยทำการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการ ระยะที่ 1 จัดทำสถานการณ์ปัญหาการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ ระยะที่ 2 การพัฒนาระบบคาดการณ์ ระยะที่ 3 การทดลองนำระบบไปใช้ และระยะที่ 4 ประเมินผลของระบบรับฟังความเห็น ระหว่างกันยายน 2566 - กันยายน 2568 สถิติการวิเคราะห์ข้อมูล คือ สถิติเชิงพรรณนา แจกแจงความถี่ รูปแบบจำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา และการวิเคราะห์แก่นสาร

ผลการศึกษาพบว่า ระยะที่ 1 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดไฟไหม้บ่อขยะ คือ (1) ปัจจัยเชิงกายภาพและการบริหารจัดการบ่อขยะ (2) ปัจจัยเชิงการกำกับและการควบคุมบ่อขยะ ระยะที่ 2 การพัฒนาระบบคาดการณ์ไฟไหม้บ่อขยะในรูปแบบ MS Excel และออกแบบระบบ Web application ระยะที่ 3 ทดลองใช้ระบบคาดการณ์ความเสี่ยงไฟไหม้บ่อขยะ สำรวจข้อมูลความเสี่ยงการเกิดไฟไหม้บ่อขยะสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีข้อเสนอแนะต่อการพัฒนาเครื่องมือ (1) ข้อคำถามในเครื่องมือการประเมินความเสี่ยงฯ (2) การแปลผลภายหลังการประเมิน (3) เครื่องมือหรือระบบที่นำมาใช้ (4) การอบรมและพัฒนาศักยภาพเจ้าหน้าที่ และ (5) การประสานงานและการบริหารจัดการหลังใช้เครื่องมือประเมินความเสี่ยงฯ และส่วนที่ 2 การจัดประชุมสนทนากลุ่ม (Focus Group) 4 จังหวัด (ปทุมธานี,นครปฐม,พระนครศรีอยุธยา และประจวบคีรีขันธ์) สาเหตุหลักของไฟไหม้บ่อขยะ มาจากทั้งสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยต่อการลุกไหม้ เช่น ความแห้งแล้ง ขยะติดไฟง่าย และพฤติกรรมของบุคคล เช่น การจุดไฟเผาขยะ หรือการทิ้งวัสดุไวไฟโดยไม่ตั้งใจ บ่อขยะหลายแห่งขาดระบบควบคุมการเข้าถึง ไม่มีรั้วกั้น ไม่มีการกลบฝังขยะตามหลักสุขาภิบาล และขาดการจัดการอย่างต่อเนื่องสอดคล้องกับข้อมูลที่ได้จากการทบทวนวรรณกรรม และแนวคิดด้านการจัดการขยะและสุขภาพในภาวะฉุกเฉิน โดยเฉพาะประเด็นการเกิดไฟไหม้จากการสะสมก๊าซมีเทนและปฏิกิริยาเคมีในกองขยะซึ่งเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ รวมถึงการลักลอบเผาขยะจากบุคคลภายนอก และระยะที่ 4 การคืนข้อมูลและรับฟังความคิดเห็น โดยมีการนำเสนอผลการวิจัย ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ การพัฒนาระบบคาดการณ์และประเมินความเสี่ยงการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ และฝึกปฏิบัติการใช้ระบบคาดการณ์และประเมินความเสี่ยงการเกิดไฟไหม้บ่อขยะ ยกระดับการเฝ้าระวังเพื่อลดความเสี่ยงสุขภาพประชาชน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2566). รัฐมนตรี DE ร่วมกับ กสทช. ทำทันที การแจ้งเตือนภัยแบบเจาะจงด้วยเทคโนโลยี cell broadcast . สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2567, จาก https://www.mdes.go.th/news/detail/7449

กรมควบคุมมลพิษ. (2555). คู่มือแนวทางการระงับเหตุไฟไหม้ในสถานที่กำจัดขยะมูลฝอย. กรุงเทพฯ: ส่วนขยะและสิ่งปฏิกูล สำนักจัดการกากของเสียและสารอันตราย กรมควบคุมมลพิษ.

กรมควบคุมมลพิษ. (2566). คพ. เตือนไฟไหม้บ่อขยะบ่อยครั้ง. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2567, จาก https://www.pcd.go.th/pcd_news/28570

กรมควบคุมโรค. (2559). แนวทางการเตรียมความพร้อมโต้ตอบภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุข: กรณีไฟไหม้บ่อขยะ. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2566). 4 แอปพลิเคชันแจ้งเตือนภัย ติดตามข้อมูล และขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน. สืบค้นเมื่อ 15 พฤษภาคม 2567, จาก https://relation.disaster.go.th/PRDPM/cms/6284?id=96468

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2567). ข่าวสาธารณภัย. สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2567, จาก https://dpmreporter.disaster.go.th/portal/disaster-news

ชำนาญ พฤฒิพงศ์พิบูลย์. (2562). การศึกษาความเป็นไปได้ในการลงทุนสร้างระบบเฝ้าระวังเหตุอัคคีภัยด้วยเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตของสรรพสิ่ง: กรณีศึกษาโรงงานผลิตเครื่องประดับ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พัทธยาพร อุ่นโรจน์, และ สุจิตรา วาสนาดำรงดี. (2565). กระจายอำนาจสู่ชุมชน: หนทางสู่การจัดการขยะอย่างยั่งยืน กรณีศึกษาเทศบาลนครขอนแก่นและเทศบาลตำบลเวียงเทิง, 26(4), 1–8.

ระบบสารสนเทศด้านการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน. (2566). ข้อมูลสถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศ. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2567, จาก https://thaimsw.pcd.go.th/

ริเรืองรอง รัตนวิไลสกุล, วิภาวี เอี่ยมวรเมธ, ภาสนันทน์ อัศวรักษ์, และคณะ. (2557). บ่อขยะแพรกษา: มาตรการทางกฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมดูแลบ่อขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและการเยียวยาประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากไฟไหม้บ่อขยะจังหวัดสมุทรปราการ, (43), 43–54.

สุชาติ เดชพิทักษ์. (2561). ปัญหากฎหมายในการจัดการขยะในลักษณะเปิด: กรณีศึกษาไฟไหม้บ่อขยะ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.

สัจจพล พงษ์ภมร, และ สุรชัย โชคครรชิตไชย. (2557). ปัญหามลพิษที่เกิดจากขยะ, 4(3), 252–260.

Blackstone Environmental. (2020). Landfill fires increase: Know the risks. Retrieved July 5, 2024, from https://blackstone-env.com/landfill-fires-increase-know-risks/

Chemtrack. (2023). Chemical accident statistics. Retrieved May 30, 2024, from http://www.chemtrack.org/stat-accident-list.asp

Dampage, U., Bandaranayake, L., Wanasinghe, R., Kottahachchi, K., & Jayasanka, B. (2022). Forest fire detection system using wireless sensor networks and machine learning. Scientific Reports, 12, 46. https://doi.org/10.1038/s41598-021-03882-9

Institute for Sustainable Futures. (2016). Waste fires in Australia: Cause for concern?

International Journal of Disaster Risk Reduction. (2023). Forest fire detection. retrieved May 30, 2024, from https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/forest-fire-detection

Line ประเทศไทย. (2565). LINE ALERT ระบบแจ้งเตือนภัยพิบัติ. สืบค้นเมื่อ 15 กรกฎาคม 2567, จาก https://linecorp.com/th/pr/news/th/2022/4368

Rabrin, S. (2018). Development of a subsurface landfill fire risk-index (Master’s thesis). Rowan University. Retrieved from https://rdw.rowan.edu/etd/2599

Sathishkumar, V. E., Cho, J., Subramanian, M., & Naren, O. S. (2023). Forest fire and smoke detection using deep learning. Fire Ecology, 19, 9. https://doi.org/10.1186/s42408-022-00165-0

Saleh, A., Zulkifley, M. A., Harun, H. H., Gaudreault, F., Davison, I., & Spraggon, M. (2024). Forest fire surveillance systems: A review of deep learning methods. Heliyon, 10(1), e23127. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e23127

Theisaander. (2566). ปี 62 แค่ 4 เดือน ไฟไหม้บ่อขยะแล้ว 15 ครั้ง. สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2567, จาก https://www.theisaander.com/post/190501burntrash

U.S. Fire Administration. (2001). Landfill fires (Vol. 1, Issue 18).