การประเมินประสิทธิผลโครงการเมืองสุขภาพดีและปัจจัยที่สัมพันธ์กับการรับรู้ของประชาชน ในพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เขตสุขภาพที่ 9

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลโครงการเมืองสุขภาพดีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการรับรู้โครงการของประชาชน โดยเป็นการวิจัยเชิงประเมินผล (Evaluation research) ที่ใช้การเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการดำเนินงาน (Pre–post comparison) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 74 แห่ง และประชาชน จำนวน 109 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบประเมินมาตรฐานเมืองสุขภาพดีและแบบสอบถามการรับรู้โครงการ ซึ่งมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.87 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Paired t-test, Pearson's Chi-square test และ Fisher's Exact Test โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

ผลการวิจัยพบว่า ภาพรวมการดำเนินงานโครงการเมืองสุขภาพดีหลังดำเนินงานมีค่าเฉลี่ยสูงกว่าก่อนดำเนินงานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 31.81 (SD = 11.67) เป็น 37.70 (SD = 12.34) จากระดับน้อยเป็นระดับปานกลาง เมื่อพิจารณารายองค์ประกอบ พบว่า ด้านสิ่งแวดล้อมเอื้อต่อสุขภาพและด้านสถานที่ที่เอื้อต่อสุขภาพ มีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และอยู่ในระดับปานกลางถึงมาก ขณะที่ด้านประชาชนรอบรู้และสุขภาพดี แม้ว่าค่าเฉลี่ยจะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) แต่ยังคงอยู่ในระดับน้อย สำหรับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการรับรู้โครงการเมืองสุขภาพดี พบว่า พื้นที่ที่อยู่อาศัยและระดับการศึกษามีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ในขณะที่เพศ อายุ และอาชีพไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

การดำเนินงานโครงการเมืองสุขภาพดีมีส่วนช่วยยกระดับผลการดำเนินงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชน ควบคู่กับการพัฒนาปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมพื้นฐาน เช่น การจัดการสิ่งปฏิกูลและการพัฒนาคุณภาพน้ำบริโภค เพื่อให้การพัฒนาเมืองสุขภาพดีเกิดความยั่งยืน