ผลของโปรแกรมการจัดการสุขภาพตนเองร่วมกับการบริการพยาบาลทางไกลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของกลุ่มภาวะก่อนเบาหวาน

สวรส  เหมือนชู

ผู้แต่ง

สวรส เหมือนชู กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา จังหวัดกาญจนบุรี 71000

คำสำคัญ:

การบริการพยาบาลทางไกล, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, โปรแกรมการจัดการสุขภาพตนเอง, พฤติกรรมสุขภาพ, ภาวะก่อนเบาหวาน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการจัดการสุขภาพตนเองร่วมกับการบริการพยาบาลทางไกลต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมสุขภาพ ระดับน้ำตาลในเลือด และดัชนีมวลกายของกลุ่มภาวะก่อนเบาหวาน

วิธีการวิจัย: การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลัง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน จำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 30 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงร่วมกับการจับคู่ตามอายุและระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือโปรแกรมการจัดการสุขภาพตนเองร่วมกับการบริการพยาบาลทางไกล แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพ แบบวัดพฤติกรรมสุขภาพ การตรวจระดับน้ำตาลในเลือด และแบบบันทึกดัชนีมวลกาย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การทดสอบค่าทีและการวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม

ผลการวิจัย: กลุ่มทดลองมีความรอบรู้ด้านสุขภาพ (ผลต่างค่าเฉลี่ย 4.90, 95% CI [3.72, 6.08]) พฤติกรรมสุขภาพ (ผลต่างค่าเฉลี่ย 3.76, 95% CI [2.67, 4.85]) ระดับน้ำตาลในเลือด (ผลต่างค่าเฉลี่ย -7.76 mg/dl, 95% CI [-9.43, -6.09]) และดัชนีมวลกาย (ผลต่างค่าเฉลี่ย -0.79 kg/m², 95% CI [-1.24, -0.34]) ดีขึ้นหลังการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001 ยกเว้นดัชนีมวลกาย p=0.002) ในขณะที่กลุ่มควบคุมไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มพบว่ากลุ่มทดลองมีผลลัพธ์ดีกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกตัวแปร (p<0.001 ยกเว้นดัชนีมวลกาย p=0.016)

สรุปผล: โปรแกรมการจัดการสุขภาพตนเองร่วมกับการบริการพยาบาลทางไกลมีประสิทธิผลในการเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพ ปรับปรุงพฤติกรรมสุขภาพ ลดระดับน้ำตาลในเลือด และลดดัชนีมวลกายของกลุ่มภาวะก่อนเบาหวาน บุคลากรสาธารณสุขควรนำโปรแกรมนี้ไปใช้ขยายผลในพื้นที่อื่นเพื่อป้องกันโรคเบาหวานในกลุ่มเสี่ยง

เอกสารอ้างอิง

International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 9th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2019.

วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562–2563. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.

Aekplakorn W, Tantayotai V, Numsangkul S, Sripho W, Tatsato N, Burapasiriwat T, et al. Detecting prediabetes and diabetes: agreement between fasting plasma glucose and oral glucose tolerance test in Thai adults. J Diabetes Res. 2015;2015:396505.

Tabák AG, Herder C, Rathmann W, Brunner EJ, Kivimäki M. Prediabetes: a high-risk state for diabetes development. Lancet. 2012;379(9833):2279–90.

Creer TL. Self-management of chronic illness. In: Boekaerts M, Pintrich PR, Zeidner M, editors. Handbook of self-regulation. San Diego: Academic Press; 2000. p. 601–29.

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–67.

Bains SS, Egede LE. Associations between health literacy, diabetes knowledge, self-care behaviors, and glycemic control in a low income population with type 2 diabetes. Diabetes Technol Ther. 2011;13(3):335–41.

Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, Hamman RF, Lachin JM, Walker EA, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393–403. doi: 10.1056/NEJMoa012512.

สภาการพยาบาล. ประกาศสภาการพยาบาล เรื่อง แนวทางการพยาบาลทางไกล (Tele-nursing). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 138 ตอนพิเศษ 33 ง (10 กุมภาพันธ์ 2564). หน้า 49–51.

Tuomilehto J, Lindström J, Eriksson JG, Valle TT, Hämäläinen H, Ilanne-Parikka P, et al. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. N Engl J Med. 2001;344(18):1343–50.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรม ราชกุมารี และสมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์; 2566.

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. รายงานผลการประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: กองสุขศึกษา; 2565.

Bandura A. Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman; 1997.

Bian RR, Piatt GA, Sen A, Plegue MA, De Michele ML, Hafez D, et al. The effect of technology-mediated diabetes prevention interventions on weight: a meta-analysis. J Med Internet Res. 2017;19(3):e76.

จินต์ทิพา ศิริกุลวิวัฒน์, รุ้งระวี นาวีเจริญ. ผลของโปรแกรมการสอนแนะในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือดของผู้ที่มีภาวะก่อนเป็นเบาหวาน. วารสารพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 2562;31(2):10–22.

Quinn CC, Shardell MD, Terrin ML, Barr EA, Ballew SH, Gruber-Baldini AL. Cluster-randomized trial of a mobile phone personalized behavioral intervention for blood glucose control. Diabetes Care. 2011;34(9):1934–42.

Greenwood DA, Gee PM, Fatkin KJ, Peeples M. A systematic review of reviews evaluating technology-enabled diabetes self-management education and support. J Diabetes Sci Technol. 2017;11(5):1015–27.

Michie S, van Stralen MM, West R. The behaviour change wheel: a new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implement Sci. 2011;6:42.

ชุติธรรม นิลพัฒน์, พีรพงศ์ นิลพัฒน์, ชิดชม สกุลไทย, ธนภูมิ คำศุภประเสริฐ. การพัฒนาระบบบริการพยาบาลผู้ป่วยนอกสู่การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลตามรูปแบบบริการวิถีใหม่ โรงพยาบาลสีชมพู จังหวัดขอนแก่น. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2566;5(2):e265105.

เบญจมาศ ถาดแสง, ปิยะพันธุ์ นันตา, นภาพร วงศ์วิวัฒนนุกิจ, เพลินจิต คำเสน, สุทธิลักษณ์ จันทะวัง. การพัฒนารูปแบบการพยาบาลทางไกลสำหรับผู้สูงอายุโรคเรื้อรังในอำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 2567;32(1):76–86.

Chiang LC, Chen WC, Dai YT, Ho YL. The effectiveness of telehealth care on caregiver burden, mastery of stress, and family function among family caregivers of heart failure patients: a quasi-experimental study. Int J Nurs Stud. 2012;49(10):1230–42.