การศึกษานำร่องในสตรีวัยสูงอายุต่อพฤติกรรมสุขภาพในการดูแลตนเองและครอบครัว

บรรณฑวรรณ  หิรัญเคราะห์; สมโภช  บุญวัน; ชุติมา  มาลัย; ดนัย  ดุสรักษ์

ผู้แต่ง

บรรณฑวรรณ หิรัญเคราะห์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีราชบุรี คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี 70000
สมโภช บุญวัน สำนักงานสาธารณสุขอำเภอท่ามะกา อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี 71120
ชุติมา มาลัย ผู้อำนวยการวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ราชบุรี คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี 70000
ดนัย ดุสรักษ์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จักรีรัชคณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี 70110

คำสำคัญ:

สตรีวัยสูงอายุ, พฤติกรรมสุขภาพ, การดูแลตนเอง, การดูแลครอบครัว, ชุมชนเป็นฐาน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อ 1) ศึกษาบริบท สถานการณ์ปัญหาและความต้องการด้านสุขภาพของสตรีวัยสูงอายุ และ 2) พัฒนาและศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลสุขภาพสตรีวัยสูงอายุและครอบครัว โดยใช้แนวคิดชุมชนเป็นฐาน ในพื้นที่ตำบลท่ามะกา อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี

วิธีการวิจัย: เป็นการวิจัยและพัฒนาในระยะการศึกษานำร่อง โดยใช้การศึกษาเชิงคุณภาพและการศึกษากึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังการทดลอง ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนกรกฎาคม ถึง กันยายน พ.ศ. 2566 กลุ่มตัวอย่างคือสตรีวัยสูงอายุที่ทำหน้าที่ดูแลครอบครัวจำนวน 30 คน ในตำบลท่ามะกา อำเภอท่ามะกา ซึ่งเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการทดลองคือโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพสตรีวัยสูงอายุ ดำเนินการจัดกิจกรรมเป็นเวลา 8 สัปดาห์ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไป และแบบวัดการรับรู้สภาวะสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบค่าทีแบบไม่เป็นอิสระต่อกัน

ผลการวิจัย: รูปแบบการดูแลสุขภาพสตรีวัยสูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานที่พัฒนาขึ้น ส่งผลให้ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยสภาวะสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลตนเองรวมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (88.59±5.12 และ 65.23±4.81; p<0.001) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้าน การจัดการโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและการมีส่วนร่วมทางสังคม

สรุปผล: รูปแบบการดูแลสุขภาพที่พัฒนาขึ้นนี้มีประสิทธิผลในการเสริมสร้างพฤติกรรมสุขภาพ ทำให้สตรีวัยสูงอายุมีศักยภาพในการดูแลตนเองและเป็นผู้ดูแลครอบครัว ผลการวิจัยจะเป็นต้นแบบสำคัญให้หน่วยงานสาธารณสุขนำไปประยุกต์ใช้เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของสตรีสูงอายุและครอบครัว

เอกสารอ้างอิง

มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2564. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. 2565.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สำมะโนประชากรและเคหะ [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 14 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/main/summano/aE

กรมกิจการผู้สูงอายุ.สถิติผู้สูงอายุ.[อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 14 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก:https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=25232569

กันตวิชญ์ จูเปรมปรี, ดารุณี จงอุดมการณ์. การรับรู้ของสตรีสูงวัยเกี่ยวกับแนวคิดการดูแลครอบครัว: กรณีศึกษาในชุมชนแห่งหนึ่งของอำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2562;37(2):73–82.

ยุทธนา พูนพานิช และแสงนภา อุทัยแสงไพศาล. รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพโดยชุมชนเพื่อรองรับสังคมผู้สูงอายุ. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2557;23(2):226–38.

ศิริเนตร สุขดี. การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรังกับการมีส่วนร่วมของชุมชน. [ปริญญานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาการวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ประยุกต์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2560.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี. ระบบคลังข้อมูลสุขภาพ (HDC): รายงานสถิติและบริการสุขภาพผู้สูงอายุ. กระทรวงสาธารณสุข; [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 เม.ย. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/kri/public/standard-reportdetail/00366a85bd3c2b6932a228df29137252

รัถยานภิศ พละศึก, เบญจวรรณ ถนอมชยธวัช, ดลปภัฎ ทรงเลิศ. การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม:กระบวนการพัฒนาการสร้างเสริมสุขภาพชุมชนอย่างมีส่วนร่วม. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2561;5(1):211–21.

จิรนันท์ ศรีสุพรรณ, กัณฐาภรณ์ มั่งประเสริฐ. ประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยการมีส่วนร่วมของผู้ดูแลผู้สูงอายุ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2569;7(1):170–83.

อุไรวรรณ หลาทอง. รูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายด้วยกระบวนการ A-I-C ตำบลปะอาว อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(6):241–8.

ศศิกาญจน์ สกุลปัญญาวัฒน์, อุทัยวรรณ พงษ์บริบูรณ์, กะรัตเพชร ทองเกตุ.สมรรถนะและบทบาทต้นแบบของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ต้นแบบ อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. 2568;19(3):244–53.

ศรายุทธ ชูสุทน, พัดชา หิรัญวัฒนกุล, และ สุมัทนา กลางคาร. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เทศบาลตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. 2565;7(1):40–56.

เบญจา อิศรางกูร ณ อยุธยา. ผลของการพยาบาลระบบสนับสนุนและให้ความรู้ต่อพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพดีของผู้สูงอายุ. วารสารโรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา. 2568;13(1):13–27.

อุมาพร เคนศิลา, และ สุรีพร โพธิ์ช่วย. ผลของโปรแกรมการพัฒนาสมรรถนะของอาสาสมัครผู้ดูแลผู้สูงอายุโดยใช้กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันในการปฏิบัติท่ามกลางความเป็นจริง. วารสารโรงพยาบาล พหลพลพยุหเสนา. 2569;14(1):73–85.

ธรรมนูญ คำชาลี. ประสิทธิผลของรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการเสริมสร้างพลังอำนาจและกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลโนนคูณ อำเภอยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2566;2(2):112–26.