การรู้ดิจิทัลและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ในอำเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ
Digital Literacy and Factors Associated with Work Performance among Village Health Volunteers in Wang Hin District, Sisaket Province
คำสำคัญ:
การรู้ดิจิทัล, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, การปฏิบัติงาน, การสาธารณสุขมูลฐาน, ชนบทไทย, Digital Literacy, Village Health Volunteers, Work Performance, Primary Healthcare, Rural Thailandบทคัดย่อ
บทคัดย่อ
ความเป็นมาและความสำคัญ: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ถือเป็นกำลังคนสาธารณสุขด่านแรกในระบบสุขภาพปฐมภูมิของไทย ที่มีพันธกิจในการรายงานผลการปฏิบัติงานผ่านแอปพลิเคชันสมาร์ท อสม. เป็นรายเดือน แต่ยังขาดข้อมูลเชิงประจักษ์เกี่ยวกับระดับการรู้ดิจิทัลรายด้านและความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานในบริบทชุมชนชนบท
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาระดับการรู้ดิจิทัลและการปฏิบัติงาน และศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานของ อสม. ในอำเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ
วิธีการวิจัย: การวิจัยแบบภาคตัดขวางเชิงวิเคราะห์ กลุ่มตัวอย่าง 395 คน สุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นและผ่านการตรวจสอบคุณภาพ (IOC = 0.66–1.00; Cronbach's α = 0.90–0.92) ประกอบด้วยการรู้ดิจิทัล 4 ด้าน ได้แก่ ด้านการใช้ ด้านความเข้าใจ ด้านการสร้างสรรค์ และด้านการเข้าถึง และแบบวัดการปฏิบัติงานตามแบบ อสม.1 ผ่านแอปพลิเคชันสมาร์ท อสม. วิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานด้วยสถิติถดถอยพหุคูณแบบ Stepwise กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างมีการรู้ดิจิทัลโดยรวมอยู่ในระดับดีเป็นสัดส่วนมากที่สุด (ร้อยละ 48.46) และส่วนใหญ่มีการปฏิบัติงานอยู่ในระดับดี (ร้อยละ 71.39) โดยการรู้ดิจิทัลด้านการสร้างสรรค์มีสัดส่วนระดับดีต่ำที่สุด (ร้อยละ 30.89) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในแบบจำลอง ได้แก่ การรู้ดิจิทัลด้านการเข้าถึง (β = 0.292) ด้านการใช้ (β = 0.233) ตัวแปรอุปกรณ์ดิจิทัลที่ใช้งาน (β = −0.096) และระดับการศึกษาสูงสุด (β = 0.090) โดยแบบจำลองสามารถอธิบายความแปรปรวนของคะแนนการปฏิบัติงานได้ร้อยละ 30.2 (R² = 0.302, Adjusted R² = 0.294, p < 0.001)
สรุป: การรู้ดิจิทัลด้านการเข้าถึงและด้านการใช้มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการปฏิบัติงานของ อสม. โดยด้านการเข้าถึงมีค่าสัมประสิทธิ์ถดถอยมาตรฐานสูงที่สุดในแบบจำลอง ผลการศึกษาสามารถนำไปประกอบการวางแผนพัฒนาทักษะดิจิทัลของ อสม. โดยเฉพาะการฝึกทักษะด้านการเข้าถึงและด้านการใช้ให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้ไม่สามารถสรุปความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลได้
คำสำคัญ: การรู้ดิจิทัล, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, การปฏิบัติงาน, การสาธารณสุขมูลฐาน, ชนบทไทย
เอกสารอ้างอิง
1. กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. รายงานสถิติอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน พ.ศ. 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 10 มกราคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaiphc.net
2. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560–2579) ด้านสาธารณสุข ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2561). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2561.
3. คณะกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน. ระเบียบการรายงานผลการปฏิบัติงานของ อสม. ผ่านแอปพลิเคชันสมาร์ท อสม. พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
4. สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. ทักษะด้านดิจิทัลของข้าราชการและบุคลากรภาครัฐเพื่อการปรับเปลี่ยนเป็นรัฐบาลดิจิทัล (ว 6/2561) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงาน ก.พ.; 2561 [เข้าถึงเมื่อ 10 มกราคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.ocsc.go.th/?p=42304&post_type=laws
5. พันธะกานต์ ยืนยง, ญาณันธร กราบทิพย์, ชัญณัชชา บุญรัตน์. ความรอบรู้ดิจิทัลที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) พฤษภาคม – สิงหาคม 2568; 35(2): 10–20.
6. ธีร์ปนกรณ์ ศุภกิจโยธิน. ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติงานตามบทบาทการจัดบริการปฐมภูมิขั้นพื้นฐานโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เขตสุขภาพที่ 3. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) กันยายน – ธันวาคม 2567; 34(3): 53–63.
7. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ. สรุปผลการส่งรายงานผ่านแอปพลิเคชันสมาร์ท อสม. พ.ศ. 2566. ศรีสะเกษ: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ; 2566.
8. Best JW. Research in education. 4th ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1981.
9. Hargittai E. Second-level digital divide: differences in people’s online skills. First Monday 2002; 7(4): 1–19. doi: 10.5210/fm.v7i4.942.
10. van Deursen AJAM, van Dijk JAGM. Internet skills and the digital divide. New Media Soc 2011; 13(6): 893–911. doi: 10.1177/1461444810386774.
11. ไพชยนต์ ชาจันดา, ภูวสิทธิ์ ภูลวรรณ, กาญจนา วงษ์สวัสดิ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพดิจิทัลของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอพรเจริญ จังหวัดบึงกาฬ. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน มกราคม – มีนาคม 2569; 12(1): 25–39.
12. Leahy D, Dolan D. Digital literacy: a vital competence for 2010? In: Reynolds N, Turcsányi-Szabó M, editors. Key competencies in the knowledge society. Berlin: Springer; 2010. p. 210–21. doi: 10.1007/978-3-642-15378-5_21.
13. รัชฎาภรณ์ บุญขาว, รัฐพล ศิลปะรัศมี, พรรณี บัญชรหัตถกิจ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการปฏิบัติงานยุค 4.0 ของ อสม. อำเภอท่าวุ้ง จังหวัดลพบุรี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ กันยายน – ธันวาคม 2568; 18(3): 309–21.
14. van Deursen AJAM, Helsper E, Eynon R. Measuring digital skills: from digital skills to tangible outcomes project report. Enschede: University of Twente; 2014.
15. ยุทธนา แยบคาย, จุฬาลักษณ์ ขันคำ, สุธีธิดา กลมกลอม, กฤษฎนัย ศรีใจ, จีรภัทร์ รัตนชมภู. ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติงานสุขภาพจิตชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) กันยายน – ธันวาคม 2568; 35(3): 78–90.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ยโสธรเวชสาร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของยโสธรเวชสาร
