การศึกษาภาวะแทรกซ้อนของวัคซีนบีซีจีในเด็ก ณ สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี
คำสำคัญ:
Bacillus Calmette-Guérin vaccine, ภาวะแทรกซ้อนหลังฉีดวัคซีนบีซีจี, เด็กบทคัดย่อ
ความเป็นมา: วัคซีนบาซิลลัส คาลเมต-เกแร็ง (Bacillus Calmette-Guérin, BCG) ถูกนำมาใช้เพื่อป้องกันวัณโรค วัคซีนนี้สามารถก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้ทั้งเฉพาะที่ และแบบแพร่กระจาย แม้ว่าจะมีรายงานเกี่ยวกับภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับการฉีดวัคซีนบีซีจีจากต่างประเทศ แต่รายงานในหัวข้อนี้ในประเทศไทยยังจำกัดและไม่เพียงพอ
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาลักษณะทางคลินิก การรักษา และผลลัพธ์ของผู้ป่วยเด็กที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะแทรกซ้อนภายหลังการฉีดวัคซีนบีซีจี
วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลังจากเวชระเบียนของผู้ป่วยอายุไม่เกิน 18 ปีที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะแทรกซ้อนของวัคซีนบีซีจีที่เข้ารับการรักษาที่คลินิกวัณโรค ณ สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567
ผลการศึกษา: ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 มีผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยภาวะแทรกซ้อนของวัคซีนบีซีจีทั้งหมด 73 คน ส่วนใหญ่เป็นแบบเฉพาะที่ 68 คน (ร้อยละ 93.2) ในกลุ่มนี้พบมากที่สุด คือ ต่อมน้ำเหลืองอักเสบจาก BCG (BCG lymphadenitis) (ร้อยละ 80.9) รองลงมา คือ ปฏิกิริยาจาก BCG (BCG reaction) (ร้อยละ 12.3) ส่วนภาวะแทรกซ้อนตามระบบพบ 5 คน (ร้อยละ 6.8) ได้แก่ กระดูกอักเสบจาก BCG (BCG osteitis) (ร้อยละ 5.5) และการติดเชื้อ BCG แบบแพร่กระจายหลายระบบ (disseminated BCG infection) (ร้อยละ 1.3) ระยะเวลาเฉลี่ยนับจากได้รับวัคซีนจนมีอาการ คือ 4.5 ± 4.8 เดือน ในแง่ของการรักษา ผู้ป่วย BCG reaction สามารถหายได้เองโดยไม่ได้รับยาต้านวัณโรคร้อยละ 33.3 และได้รับการรักษาด้วยยาต้านวัณโรคร้อยละ 55.6 ในกลุ่มผู้ป่วย BCG lymphadenitis ได้รับการรักษาด้วยยาต้านวัณโรคร้อยละ 72.4 สูตรยาที่ใช้ มากที่สุดคือ isoniazid ร่วมกับ rifampicin และการดูดระบายหนองเป็นหัตถการที่ใช้มากที่สุดร้อยละ 46.6 สำหรับ BCG osteitis และ disseminated BCG infection ทั้งหมดได้รับการรักษาด้วยยาต้านวัณโรค ผู้ป่วยทุกรายที่ติดตามการรักษาจนครบกำหนดหายเป็นปกติ
สรุป: ภาวะแทรกซ้อนจากวัคซีนบีซีจีที่พบส่วนใหญ่เป็นแบบเฉพาะที่ อย่างไรก็ตาม ในการศึกษานี้พบกระดูกอักเสบจาก BCG ในสัดส่วนที่สูงกว่าเมื่อเทียบกับการศึกษาในประเทศตะวันตก จึงควรเฝ้าระวังภาวะดังกล่าว โดยเฉพาะในรายที่นำมาด้วย BCG lymphadenitis
Downloads
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Global tuberculosis report 2020 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [cited 2025 Jan 14]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240013131
World Health Organization. Global tuberculosis report 2021 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2025 Jan 14]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240037021
กองวัณโรค กรมควบคุมโรค. วัณโรคในเด็ก. ใน: ผลิน กมลวัทน์, เพชรวรรณ พึ่งรัศมี, ศรีประพา เนตรนิยม, บรรณาธิการ. แนวทางการควบคุมวัณโรคประเทศไทย พ.ศ. 2564. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2565: หน้า 97-110.
พิรังกูร เกิดพาณิช. วัคซีนป้องกันวัณโรค. ใน: โอฬาร พรหมาลิขิต, อัจฉรา ตั้งสถาพรพงษ์, อุษา ทิสยากร, บรรณาธิการ. วัคซีน. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย; 2554: หน้า 295-312.
World Health Organization. WHO global lists of high burden countries for tuberculosis (TB), TB/HIV and multidrug/rifampicin-resistant TB (MDR/RR-TB), 2021–2025. Geneva: World Health Organization; 2021.
Ganguly N, Siddiqui I, Sharma P. Role of Mycobacterium tuberculosis RD-1 region encoded secretory proteins in protective response and virulence. Tuberculosis (Edinb). 2008;88:510–7.
Schlossberg D, editor. Tuberculosis and nontuberculous mycobacterial infections. 7th ed. Washington (DC): ASM Press; 2017. p. 655–61.
Murphy D, Corner LA, Gormley E. Adverse reactions to Mycobacterium bovis Bacille Calmette-Guérin (BCG) vaccination against tuberculosis in humans, veterinary animals and wildlife species. Tuberculosis (Edinb). 2008;88:344–57.
Norouzi S, Aghamohammadi A, Mamishi S, Rosenzweig SD, Rezaei N. Bacillus Calmette-Guérin (BCG) complications associated with primary immunodeficiency diseases. J Infect. 2012;64:543–54.
Goraya JS, Virdi VS. Bacille Calmette-Guérin lymphadenitis. Postgrad Med J. 2002;78:327–9.
Mori T, Yamauchi Y, Shiozawa K. Lymph node swelling due to Bacille Calmette-Guérin vaccination with multipuncture method. Tuber Lung Dis. 1996;77:269–73.
Rermruay R, Rungmaitree S, Chatpornvorarux S, Brukesawan C, Wittawatmongkol O, Lapphra K, et al. Clinical features and outcomes of Bacille Calmette-Guérin (BCG)-induced diseases following neonatal BCG Tokyo-172 strain immunization. Vaccine. 2018;36:4046–53.
Alfawaz TS, Alshehri M, Alshahrani D. BCG-related complications: A single center, prospective observational study. Int J Pediatr Adolesc Med. 2015;2:75–8.
Karimi A. Complications following Bacille Calmette-Guérin vaccination in children under the age of 18 months: A multicenter study. Int J Pediatr. 2019;2019:2893.
Choi YY, Han MS, Lee HJ, Yun KW, Shin CH, Yoo WJ, et al. Mycobacterium bovis osteitis following immunization with Bacille Calmette-Guérin in Korea. J Korean Med Sci. 2018;34:e3.
Ko D, Kim JH, Lee HJ, Yang HB, Oh C, Yun KW, et al. Clinical course of Bacillus Calmette-Guérin lymphadenitis. Children (Basel). 2022;9:610.
Casanova JL, Blanche S, Emile JF, Jouanguy E, Lamhamedi S, Altare F, et al. Idiopathic disseminated Bacillus Calmette-Guérin infection: A French national retrospective study. Pediatrics. 1996;98:774–8.
วิริยามาตย์ เจริญคุณธรรม, สมปอง ทรัพย์สุทธิภาสน์, นวลจันทร์ วิจักษณ์จินดา, สุภาพร ภูมิอมรการ.ตรวจสอบสายพันธุ์ย่อยของเชื้อ BCG Tokyo 172-1 ในวัคซีนป้องกันวัณโรคที่ผลิตในประเทศไทยโดยวิธี real-time PCR. วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. 2019. หน้า 1–17.
Chiu NC, Chi H, Wu MH, Wang SY, Chi H, Huang LM, et al. Mycobacterium bovis BCG-associated osteomyelitis/osteitis, Taiwan. Emerg Infect Dis. 2015;21:539–40.
Asadian M, Ghafari S, Farshadzadeh Z, Douraghi M. Genomic characteristics of two most widely used BCG vaccine strains: Danish 1331 and Pasteur 1173P2. BMC Genomics. 2022;23:609.
Venkataraman A, Yusuff M, Liebeschuetz S, Riddell A , Prendergast AJ. Management and outcome of Bacille Calmette-Guérin vaccine adverse reactions. Vaccine. 2015;33:5470–4.
Kyriacou H, Khan YS. Anatomy, shoulder and upper limb, axillary lymph nodes. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan– [updated 2023 Jul 24; cited 2025 Dec 15]. Available from : https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559188/
Katzir Z, Amir J, Varsano I. Generalized lymphadenitis following BCG vaccination in an immunocompetent 12-year-old boy. Eur J Pediatr. 1984;141:165–7.
Wang J, Zhou F, Jiang MB, Xu ZH, Ni YH, Wu QS. Epidemiological characteristics and trends of Bacillus Calmette–Guérin lymphadenitis in Shanghai, China from 2010 to 2019. Hum Vaccin Immunother. 2022;18:e1938922.
Pal S, Sen S, Dasgupta S, Biswas S , Sinha A , Sinha R. Role of needle aspiration in diagnosis and management of suppurative Bacille Calmette-Guérin adenitis: An institutional study of 30 cases. J Lab Physicians. 2015;7:21–5.
Lin WL, Lee WI, Huang JL, Huang ASE , Huang FY , Chi H, et al. Management of Bacillus Calmette-Guérin osteomyelitis/osteitis in immunocompetent children: A systematic review. Vaccine. 2015;33:4391–7.
Riordan A, Jeyaratnam D, Pollard AJ. Fifteen-minute consultation: Bacillus Calmette-Guérin abscess and lymphadenitis. Arch Dis Child Educ Pract Ed. 2014;99:87–9.
Mohamed FRR, Nisar M, Saeed I, Irfan MR , Khalid A , Faiz M, et al. Incidence, risk factors and outcomes of BCGosis following BCG vaccination in infants: A systematic review and meta-analysis. Front Immunol. 2025;16:1615039.
Bolursaz MR, Lotfian F, Velayati AA. Bacillus Calmette-Guérin vaccine complications in Iranian children at a university hospital. Allergol Immunopathol (Madr). 2017;45:356–61.
Dai L, Li J, Zhang Y, Shao Y , Cai L. Diagnostic performance analysis of Xpert MTB/RIF in lymph node tuberculosis: A retrospective study. Diagn Microbiol Infect Dis. 2024;110:116385.
Banani SA, Alborzi A. Needle aspiration for suppurative post-BCG adenitis. Arch Dis Child. 1994;71:446–7.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย และ สมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
